Kazu Reinaldo iha Oekusi, Falur Hasai Diretiva Investiga fo Sai Lia Los

Xefe Estadu Maior Jeneral FALINTIL-Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL), Tenente Jeneral Domingos Raul "Falur Rate Laek". (Foto: STL/Jeniche da Costa)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Xefe Estadu Maiór Jenerál FALINTIL – Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL), Tenente Jenerál Domingos Raul “Falur Rate Laek” hasai ona diretiva ida halo investigasaun klean bá kazu Membru F-FDTL husi Komponente Naval, Reinaldo Ximenes hakotu-vida deskonfia tiru aan ho kilat, ne’ebe akontese iha Oekusi foin lalais nee.

Nia parte sente hakfodak ho publikasaun iha media sosial ho membru F-FDTL nee nia mate.

“Iha momentu akontese nee ami halo reuniaun Estadu Maior Jeneral hela no mensajen tama kedas mai, depois hau mos asustadu bainhira ema ba iha neeba (Oekusi) depois fo sai ba publiku no intervista ruma mosu, entaun halo hau halo diretiva ida para enfase ba ida nee,” hatete Xefe Estadu Maiór Jenerál FALINTIL – Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL), Tenente Jenerál Domingos Raul “Falur Rate Laek” ba jornalista sira iha Kuartel Jenerál F-FDTL Fatuhada, Dili, Sesta lokraik (13/06/2025).

Nia esplika katak, diretiva neebe mak nia halo hodi bele regulariza komportamentu hotu-hotu ba membru F-FDTL nian nomos media militár nian hodi labele naran halo publikasaun iha media sosial, molok Xefe Estadu Maior F-FDTL hatene uluk, ligadu ba kazu refere.

“Entaun hau halo diretiva ida nee, liu-liu atu kria komisaun ida neebe Komponente Naval mak lidera husi parte hotu-hotu, hanesan justisa nian, saude nian no pesoal sira ba para atu halo investigasaun pronfundu ida para hatene, kauza prinsipal asidente ida hanesan neeba,” nia deklara.

Nunee, liu-husi diretiva neebe Xefe Estadu Maior F-FDTL nee hasai mos mensiona Inspetor Jeral F-FDTL nian hodi tun ba halo investigasaun klean liu, kona-ba operasaun seguransa kilat sira iha fatin refere, nomos iha postu sira hotu-hotu.

“Hau nia diretiva sira nee hatun tiha ona, hau hein katak, horiseik kedas implementa daudaun ona ligasaun ba ida nee,”katak nia.

Tenente Jeneral nee mos deklara, too agora nia parte seidauk simu relatoriu investigasaun ofisial ba kazu nee, tanba ekipa investigasaun seidauk konklui sira nia servisu.

“Relatoriu ofisial seidauk mai, atraves media no atraves relatoriu verbal husi komandante. Tanba nee mak hau haruka ona ekipa diretiva nee para depois halo deklarasaun ofisial kona-ba ida nee,” nia informa.

Enkuantu, diretiva neebe nia hasai nee mos fo konhesimentu ba iha Xefe Kaza Sivil Prezidente Republika hodi pasa tutan ba Xefe Kaza Militár para fo hatene ba Prezidente Republika José Ramos Horta nuudar mos Komandante Supremu Militar nomos Ministériu Defeza.

“Nunee sira bele hatene, medida saida mak Xefe Estadu Maior hola ba asaun né’ebe oho aan neeba nee,” nia hatutan.

Nia mos preokupa ho Membru F-FDTL nee nia medida utiliza arma, tanba tuir Xefe Estadu Maior nee katak, utilizasaun arma tenke tuir nia regra, nunee labele fo risku ba aan.

“Iha regra uza arma nee, nee mak bolu dehan operasaun seguransa, bainhira mak nia hatama lori kilat musan, bainhira mak deskarega regra oinsa, ida nee hanorin hotu,” nia esplika.

Nia deklara, kona-ba norma ezekusaun permanente nee iha hotu, para loro-loron nee nia atu kumpri saida no komandante kumpri saida iha parte kilat nee iha hotu.

“Mais iha neeba, tuir hau nia analiza konkluzasaun impotetika katak, ida nee suisidiu ida karik, tanba ligadu ba ninia familia, no familia balu uluk oho aan, maibe nee seidauk hatene, depois investigasaun mak bele hatene lo-loos,” nia argumenta.

Tanba nee, nia orienta ona Inspetor Jerál F-FDTL para hola medida preventiva hodi bele hadia no eduka mentalidade membru F-FDTL hodi enfrenta situasaun sivil, nomos prepara para problema né’ebe akontese ba Reinaldo.

“Nia iha hela postu neebe kaer kilat, mais iha neeba mos laos lori sei tun sei sae, se bainhira oras kaer no bainhira mak hatama kilat musan, nee orientadu komando, mais hau la hatene nia kumpri ida nee ka viola ida nee ka halo nusa mak akontese, depois investigasaun mak fo lia-los,” katak nia.

Xefe Estadu rona deit informasaun husi komandante sira, mais seidauk los, investigasaun mak los, dehan karegador laiha laran, bala nia musan mak iha laran. Entaun possivelmente karega tiha operasaun seguransa mak ladun efikas, ladun halo los, ladun profisional.

“Tanba operasaun seguransa hanorin, kuandu deskarega nee o tenke haree o hasa’e tiha nee o tiru sae ka tiru monu tiha para komprova katak, bala musan laiha laran, mais ida nee dehan karegador laiha laran, kilat deit mak iha, maibe iha nee posivel, depois sira investiga mak hatene,” nia hatutan.

Entretantu, Matebian Grumete Reinaldo Ximenes husi Komponente Naval, Unidade Fuzileiros neebe deskonfia tiru aan ho arma M4 iha kuartu laran, iha postu Komponente Navál, iha Bairu Oébau, Suku Costa Sub-rejiaun Pante Makasar iha loron (10/06/2025).

Depois de akontesimentu ida nee parte PNTL asegura kedas fatin no saude fo asisténsia ba matebian, nunee transporta kedas bá iha Mortuariu Hospital Referal Oekusi.

Nunee, iha loron 11 fulan Junhu transporta fali ba iha Postu Naval Oébau, kontinua ba Portu Mahata Oekusi hodi transporta kedas ba iha Roo Berlin Ramelau iha oras 17:00pm hodi transporta matebian mai Dili.

Iha loron 12 fulan Junhu oras 05:00 dadersan nia isin mate too iha Portu Díli, kontinua kedas translada ba iha baze Komponente Naval Hera, hafoin misa requem iha Komponente Naval Hera, kontinua translada ba iha matebian nia rezidensia iha Uma Knua Rata Inawai Postu Administrativu Laga Munisípiu Baukau, hodi halao serimonia tuir kultura hafoin serimonia funebre ikus.

(jen)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *