BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Kaixa Betumori husi Aldeia Bahamori, Suku Gariuai, Postu Administrativu Baukau Vila, kee sai Banderolas Republika Demokratika Timor Leste husi rai okos neebe sira uza iha tempu okupasaun Indonezia.
Responsavel Kaixa Betumori, Domingos Boavida “Ulet” esplika, Banderolas RDTL tahan 150 neebe kaixa Betumori subar iha rai okos no daudaun kee sai hikas, tuir kronolojia Banderolas refere prepara tuir orientasaun husi diresaun OCR, ba objetivu atu simu delegasaun Parlamentu Portugal neebe atu mai iha Timor iha tinan 1990, maibe la konsege, nunee iha tinan 1992 deside hakoi subar Banderolas refere, tanba detekta husi Militar Indonezia 315.
Maibe iha loron 02 Julhu nee hamutuk ho Konselhu Munisipal Kombatentes Libertasaun Nasional Baukau kee hikas, objetivu atu prezerva iha Arkivu Muzeum Rezistensia Timor Leste hodi vale ba jerasaun kontinuador sira iha futuru mai.
“Ami hasai nee tanba ida nee mak ami nia dokumentu iha rezistensia nia laran, ami sei tau hamutuk iha nee konvida maluk sira uluk ami servisu hamutuk hodi deside, karik Estadu prepara fatin ba sasan hirak rezistensia nian karik ami prontu atu koopera,” hateten Ulet ba jornalista sira iha Bahamori Gariuai, Kuarta (02/07/2025).
Prezidente Konselhu Munisipal Kombatentes Libertasaun Nasional Baukau, Fernando Beredu’u Gusmão hateten, iha tempu okupasaun Indonezia tempu difisil nia laran, tanba bainhira militares Indonezia sira hetan asaun refere bele halo asaun oho no seluk tan.
Nunee kaixa Betumori subar Banderolas tahan 150 refere iha rai okos, maibe daudaun kee sai hikas, tanba bele sai evidensia ba osan pensaun veteranus nian neebe membru sira husi kaixa Betumori asesu husi Orsamentu Jeral Estadu kada tinan.
“Tempu funu ida nee (Bandeirolas) sira rai, tanba ema haree hetan iha uma laran bele oho sira, ho ida nee mak sira subar hanesan nee agora mak kee sai, se sira la kee sai sira nia maluk balun dehan sira servisu oinsa mak hetan 8a14, ho ida nee mak sira hatudu ida nee ba Estadu no maluk seluk bele hatene,” hateten Beredu’u.
Beredu’u konsidera, naran UDT neebe prega ba Gariuai oan sira nee hahalok husi ema boot sira iha tempu okupasaun Indonezia, maibe povu baibain iha kontribuisaun ba prosesu Luta Libertasaun Nasional, tanba Gariuai oan hatudu evidensia liu husi kaixa Betumori, neebe kontribui makaas mos ba prosesu luta libertasaun nasional.
Nunee asaun kaixa Betumori subar Banderolas iha rai okos kria istoria ba Suku Gariuai, tanba nee prezisa prezerva iha Arkivu Muzeum Rezistensia Timor Leste hodi vale ba jerasaun kontinuador sira iha futuru mai.
“Nee istoria ida Gariuai nian, ami husu Muzeum Rezistensia mai arkivu ida nee para aban bainruak beioan sira konta nia istoria,” Beredu’u argumentu.
Autor Suku Bandeirolas RDTL tahan 150, Maria Tereza Belo “Builau” relata, suku Banderolas refere hamutuk nia feto maluk nain tolu seluk, iha tempu perigu nia laran, maibe la sente tauk, tanba hakarak ukun rasik aan.
“Banderolas nee ami nain haat mak suku, nain rua mate ona ami nain rua mak sei moris, ami suku hamutuk tahan 150, ami sente la tauk, tanba hakarak independensia,” Builau espresa.
Asaun suku Banderolas nee, Builau sente kontente, tanba bele kontribui iha prosesu luta libertasaun nasional no hetan ona rekonhesimentu husi Estadu Timor Leste ho grau 8a14
Entretantu Banderolas tahan 150 refere daudaun asegura iha rezidensia Domingos Boavida “Ulet” no tuir planu sei entrega ba Arkivu Muzeum rezistensia Timor Leste hodi asegura.
(tom)
