DILI, STLTIMORLESTE.com – Timor Leste (TL) labele sai ajiliu politika husi ema estranjeiru, tanba nee ba oin Ministeriu Justisa (MJ) sei esforsu aan atu analiza klean, molok foti desizaun ba kazu Kalumba Mali nuudar sidadaun Indonezia husi Atambua.
“Hau simu informasaun balun kona ba pedidu balun mai husi Ministeriu Publiku, prokurador da prepublika ninia gabinete, iha hela faze apresiasaun balun tanba serbisu ida tekniku, tenke halo analiza ida ke klean, para ita halo ita nia desizaun, desizaun ida neebe ke labele fo ninia efeitu direta ba ema sira neebe buka, tenta halo ajiliu politika ruma iha ita nia teritoriu nasional, mesmu sira suspeita ka sira kondenadu ba iha saida, ita tenke haree, liu-liu ba iha sira nia infrasaun kriminal neebe maka sira halo, liu-liu ilisitiu kriminal neebe maka sira halo iha sira nia paiz orijen. Tanba haree ita TL laiha pena de morte nomos laiha prizaun de prepetua, entaun buat sira nee hotu ita tenke pundera, katak ita bele troka de informasoens sira nee. Iha parte seluk mos, labele halo desizaun ida neebe kontrariu para lori fali ita nia prestizu internasional, hanesan estadu neebe maka ratifika ona konvensaun sira neebe kona ba direitus umanus nomos diretu sivil kona ba ekonomia no buat seluk-seluk tan,” dehan Ministru Justisa, Sergio Hornai ba STL iha Palasiu Governu, Kuarta (02/07/2025).
Nia haktuir tan katak, kontiudu husi pedidu nee maka oinsa bele halo integrasaun, haree no analiza kona ba materia kooperasaun internasional penal ninian, bain hira iha fujitivu ka iha kondenadu ida neebe hetan ona prosesu jurisiadu iha teritoriu nasional, halo nusa maka nia bele hela iha TL ou nia bele simu responsabilidade iha nee ou pelu kontrariu, bele haruka ba fali iha ninia pais original.
“Tanba nee maka, ita tenke haree ida nee didiak, para labele tau iha ita nia konflitu iha ita nia konstituisaun no ita nia lei sira,” dehan nia.
Responde kona ba investigasaun, ida nee aktus normal ida neebe kabe ba iha orgaun polisia investigasaun kriminal ninian, para halo nafatin investigasaun, buka deteta ba iha prominoriu sira neebe mai tanba situasaun sira nia involvimentu iha kazu kriminal ruma, tanba ida nee serbisu imperativu, serbisu ida neebe laos sepsional maibe serbisu regular ida neebe pertensia ba orgaun Polisia Investigasaun Kriminal para atu halo serbisu.
Antes nee, Prokurador Jeral Republika (PGR), Nelson de Carvalho, sedauk iha kunhesimentu kona ba prosesu kazu falsifikasaun dokumentu sidadania neebe deskonfia envolve husi fujitivu Kalumban Mali.
Prova sira inkeritu no investigasaun neebe Polisia Sientifika Investigasaun Kriminal (PCIC) hetan husi kazu falsifikasaun dokumentu fujitivu Kalumban Mali, hatudu katak Kalumban Mali iha dupla sidadania, hanesan sidadania Indonezia no ida seluk hanesan sidadaun Timor Leste ho naran Leonardo Benigno Tilman.
Fujitivu Kalumban Mali, nia orijen husi Lamaknen, Postu Administrativu Atambua, Provinsia Kupang, Timor Osidental Nusa Tengara Timur. Nia nuudar fujitivu husi Prokuradoria NTT-Indonezia, halai husi justisa hodi mai hela tinan barak ona iha TL no iha tinan 2023 hetan ona nasionalidade Timorense.
Tuir PJR, Neslson iha Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili (TJID) katak, nia sedauk iha konhesimentu ba prosesu kazu fujitivu Kalumban Mali.
“Hau sedauk hatene no laiha konhesimentu ba ida nee tanba foin fulan hira deit, simu knaar hanesan prokurador, neebe hau laiha konhesimentu kona ba ida nee,” dehan PGR, Nelson de Carvalho.
Tuir informasaun neebe STL asesu katak, Kalumban Mali, hetan sentensa husi Painel Juis Tribunal Krime Korrupsaun ou Pengadilan Tindak Pidana Korupsi (Tipikor) Kupang tinan 15 prizaun efetivu iha tinan 2016, maibe, proses julgamentu ba kazu nee ho karater in absensia, ho ajenda akuzasaun final, Kalumban Mali halai lakon too ohin loron.
Ho nunee Kalumban Mali, sai hanesan fujitivu ka Daftar Pencarian Orang husi Prokuradoria NTT ho Prokuradoria Jeral Republika Indonezia nian, hahu kedas iha tinan 2016.
Kalumban Mali, envolve kazu fornesimentu adubu ho kuantidade tonelada 575 ho valor orsamentu milhaun Rp 976. Kalumban Mali nuudar Diretor CV. Eka Cipta Persada neebe hetan detensaun dezde loron 28 fulan Fevereiru tinan 2014. Antes nee, iha fulan Julhu 2013, Kalumban Mali sai nuudar kandidatu membru lejislativu husi Partidu Amat Nasonal (PAN) ba DPRD-NTT.
(jos)







