DILI, STLTIMORLESTE.com – Provedor Direitu Umanu no Justisa (PDHJ) levanta pontu haat (4), relasiona ho formulariu neebe aplikante sira hatama ba Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) hodi tuir teste iha neeba.
Provedor deside halo konferensa atu deside buat ruma, relasiona ho rekezitus ba iha admisaun kursu formasaun PNTL nian, neebe fo sai iha loron 4 fulan Agostu tinan 2025, husi Sekretariadu rekrutamentu nian.
Tuir Provedor Virgilio da Silva Guterres katak, apresiasaun fundu ba Governu tanba ikus mai foti inisiativa atu halo rekrutamentu ba polisia hafoin besik tinan sanulu resin la iha rekrutamentu, inisiativa nee reforsa rekomendasaun PDHJ nian liu husi rekomendasaun anual sira neebe PDHJ sira uluk mos hatama, no haree katak kapasidade PNTL aktual nia rekursu umanu la sufisiente ona atu responde ba ezijensia publiku nian, liu-liu bainhira iha problema ruma neebe mosu, desizaun halo rekrutamentu presiza hetan apresiasaun no apresia inisiativa ida nee.
“Konferensa nee mosu ho apresiasaun, atu levanta mos kestaun balu pelu menus pontu haat maka mosu iha formulariu aplikante sira nian, liu liu iha formulariu aplikante numeru 11 no mos 12 neebe hateten katak, A deklarasaun husi Konselhu Kombatente Konselhu Nasional, B fotokopia kartaun identifikasaun pessoal, no sertifikadu tama iha PNTL ba kandidatu sira nia oan husi inan aman PNTL, rekejitus kandidatu tenke solteiru ka solteira no mos eleminasaun ba kandidatu sira neebe iha moras HVSD Tuberkulose moras neebe kura tiha ona, menus husi fulan 12, “dehan PDHJ, Virgilio liu husi koferensa imprensa neebe halao iha nia servisu fatin PDHJ, Kaikoli, Dili, Kuarta (13/08/2025).
Provedor levanta kestaun sira nee tanba, afirmasaun sira nee la tuir prinsipiu konstituisaun nian iha artigu 16 Konstituisaun neebe hateten katak, proive deskriminasaun, no konstituisaun hateten sidadaun hotu hotu hanesan iha lei nia oin no mos iha direitu no obrigasaun hanesan, labele halo diskriminasaun ba ema ida tanba nia kulit, nia estadu sivil nia seksu orijem tekniku pozisaun sosial ekonomiku hanoin politiku ideolojia relijiaun instrusaun kondisaun fiziku no mental, portantu Timor-Leste nia Konstituisaun proive entidade Estadu atu halo deskriminasaun.
Tanba nee Governante sira tenke hatene katak, desizaun politika saida maka ita halo lei oan sira neebe ita halo atu regula ita nia sosiedade, prinsipiu sira tau iha lei nia laran nee labele kontraria fali ho prinsipiu sira neebe iha konstituisaun. Aleinde artigu 16 ita nia konstituisaun artigu balu mos rekonese direitu sidadaun nian ba servisu, neebe hateten aplikasaun direitu servisu sira nee tenke garante igualidade ba ema hotu, no tenke kondisaun hanesan.
No iha diploma ministerial numeru 17/2025 fulan Junhu iha prinsipiu balu neebe hare kumpri tebes ita nia artigu 16 iha Konstituisaun, neebe hateten konkursu obedese prinsipiu selesaun por meritu, liberdade kandidatura, igualidade kondisaun oportunidade ba kandiadatu hotu, ida nee afirma lolos kandidatu sira livre total no kandidatu se deit maka nia aman Polisia ka veteranus tenke liu kondisaun oportunidade hanesan labele iha diskriminasaun, kondisaun tenke hanesan tantu feto ka mane, kondisaun tenke hanesan, tanba Timor Leste konstituisaun artigu 1 hateten katak, RDTL Estadu de direitu Demokratiku, rekonese sidadaun sira nia direitu hanesan iha lei nia oin. Konsidera, halo deskriminasaun bazeia ba estatutu sosial, bazeia ba estatu solteru ka kazadu kontra prinsipiu konstituisaun nian.
Tanba nee, Primeiru hakarak husu ba Komando Jeral atu rekonsidera rekejitu sira nee, tanba ema dehan halo diskriminasaun malorek, haree la dun diak halo foer tiha konstituisaun neebe iha. No hamosu diskriminasaun sira nee, tanba nia inan aman uluk luta, tanba nia inan aman Polisia, la iha sasukat ida ba ida nee, tenke teste fiziku mental akademiku husi potensia sira nee, maka foin determina ema nee bele ka lae sai polisia.
Nia hatutan, pontu neebe sira haree mak kona-ba kazadu tama polisia hanesan oportunidade ida atu kontribui ba redus dezempregu iha nivel nasional ba joven sira, tanba realidade joven barak kaben sedu iha oan sedu, maibe sira fizikamente sira preparadu hela bele rekonsidera mos ida nee.
“Kona-ba moras nian se moras nee ativu hela, liu husi atestadu mediku mai bele konsidera, se ema nee moras mak kura tiha ona la iha problema, se ativu hela bele daet, mas se kura ona esklui nia halo saida, tanba nee husu ba iha Ministeriu Interior no Komando atu rekonsidera kriteira sira nee, tanba kriteira sira nee viola prinsipiu konstituisaun no mos iha publiku ladun diak, tanba luta ba rai ida nee ema hotu luta,”dehan nia.
Iha fatin ketak, Akademiku UNTL Sebastiao Dos Santos dehan, rekrutamentu sira hanesan nee tenke fo oportunidade hanesan ba ema hotu. “Tenke fo oportunidade hanesan ba ema hotu, husik hotu hotu ba tuir teste liu husi selesaun maka foin deside, se maka bele liu,” dehan nia.
(ter)
