BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Iha loron 30 Agostu 1999, povu Timor Leste deside aan ba mate, tanba hakarak ukun rasik aan.
Veteranu Fernando Beredu’u Gusmão atual Prezidente Konselhu Kombatentes Munisipiu Baukau haktuir, iha loron konsulta popular 30 Agostu 1999 deside Timor nia destinu, tanba fo opsaun 2 ba Timor oan, ida vota ba intergrasaun no ida vota ba Timor ukun aan, maibe Timor oan konsege fo votus maioria ba ukun aan hodi Timor-Leste sai nasaun ketak ida iha Mundu, tanba povu brani lori aan ba mate iha loron 30 Agostu 1999 vota ba Indepedensia.
“Ukun aan Timor nia nee difisil tebes, tanba kuandu vota hotu sira tenke halai, sira hatene katak Timor manan ona, entaun vota hotu sira halai ba subar iha aikuak fatuk kuak sira,” hateten Beredu’u ba STL iha Vila Antiga, Buakau, Segunda nee (25/08/2025)
Veteranu nee sublina, razaun hafoin Timor oan neebe partisipa fo votus iha loron konsulta popular halai ba subar iha ai laran, tanba hatene ona Timor sei manan iha eleisaun refere, maibe rezultadu hatudu Timor manan iha eleisaun hafoin husi nee Militar Indonezia sira buka atu halo violensia hasoru Timor oan, maibe Timor oan barak mak dook ona husi sira nia hela fatin, tanba subar.
Nia fundamenta, momentu antes Timor oan ba partisipa iha eleisaun 30 Agostu 1999 hetan persaun makaas husi Militar Indonezia, maibe Timor oan firme no brani deside opsaun lori Timor ba ukun rasik aan.
“Presaun nee mak hanesan nee, tenke vota ba Indonezia labele vota ba Timor, se mak vota ba Timor nia tenke mate, entaun vota hotu sira halai, maske Indonezia ameasa maibe sira brani hateten, mate mate ba, maibe tenke vota para manan tiha mak ita mate karik balun manan nee ukun aan,” Beredu’u akresenta.
Nia deklara, hafoin remata eleisaun no anunsiu rezultadu eleisaun Timor manan ho votus maioria halo Timor oan kontente, maibe kontente ho situasaun tristeza, tanba Timor oan barak hetan violensia balun too mate, tanba Indonezia la satisfas ho rezultadu eleisaun husi konsulta popular.
Veteranu nee rekoinhese, Timor nia luta ba ukun rasik aan hahu ho prosesu todan husi ai laran too vila laran transforma Timor-Timur sai Timor Lorosae nia ninin no rohan mak liu husi loron 30 Agostu 1999.
“Timor nia luta nee nia rohan lo-loos mak iha 30 de Agostu votasaun nee mak foin manan povu barak mak terus,” Beredu’u afirma.
Nia katak, prosesu inisiu too rohan harii Nasaun Timor-Leste Povu barak terus no susar, maibe iha faze ukun aan Povu barak sei moris iha mukit nia laran, tanba ukun nain sira la apoiu malu.
Iha sorin seluk, Padre Parokia Sagrada Coração de Jesus Vila Nova Baukau, Benediktus Randung katak, antes too loron konsulta popular iha 30 Agostu 1999 mosu movimentu makaas husi militar Indonezia ho violensia hasoru Timor Oan sira, tanba lakohi Timor hamriik sai Nasaun ketak, maibe ikus mai Timor sai Nasaun foun ida iha Mundu, tanba Timor oan hotu nia aten brani fo votus iha loron 30 Agostu.
“Neebe dia 30 Agostu nee ba hau pesaol haree mapamentu prosesu ukun aan nee dia 30 nee mak determina, atu dehan katak legalmente Timor ukun aan iha momentu dia 30 nee, entaun liu husi referendum ida nee mak ema pro indepedensia no pro Indonezia nian, ema hili kemerdekaan nee maioria besik 80%,” karak Pé Randung
Padre nee sublina, momentu anunsiu rezultadu eleisaun Timor ukun aan Povu barak mak terus no susar, tanba hetan violensia husi pro Indonezia sira, nunee rekoinhese prosesu luta libertasaun nasional Timor nian nia ninin mak loron 30 Agostu 1999 hakotu funu ho eleisaun.
(tom)
