BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Catholic Relief Services (CRS) servisu hamutuk ho Caritas Diosezana Baukau (CDB) apoiu Suku Bualale, Postu Administrativu Kelikai, Munisipiu Baukau, implementa ona tara bandu.
Hatete Country Manager CRS Timor Leste, Yane Tamonib Pinto liu husi nia diskursu bainhira lansa seremonia tara bandu, iha Suku Bualale, Tersa (09/09/2025).
“Ohin loron ita halao tara bandu ba ambiente hau hanoin ita hotu prezensa iha nee konkorda katak, relasaun entre ema sosiedade ho ambiente nee importante tebes ita tenke haforsa ida nee,” hatete Country Manager CRS Timor-Leste Yane.
Nia sublina, CRS no CDB nia apoiu tara bandu iha Suku Bualale objetivu atu proteje aihoris, balada fuik no seluk tan neebe mos nuudar rikusoin Timor nian, tanba nee tara bandu refere atu eduka sidadaun sira kuida ambiente no natureza.
Nia fundamenta, CRS no CDB nafatin iha komitmentu atu apoiu area tarjetu sira,hodi implementa programa tara bandu hodi konserva rekursu naturais nia sustentabilidade hodi fo benefisiu ba Timor Leste iha tempu naruk.
Tanba ambiente neebe saudavel laos rikusoin husi beala sira, maibe nuudar deve ida ba jerasaun foun sira nunee tenke kuida ambiente iha tempu agora liu husi tara bandu.
“Ami prontu apoiu konserva bee no aihoris sira neebe bele suporta ita nia moris, tanba ita nia moris no rendimentu mai husi ambiente neebe ita tenke kuidadu,” katak Yane Tamonib Pinto.
Country Manager CRS Timor-Leste nee agradese ba Autoridade Suku Bualale, tanba bele simu CRS no CDB implementa programa refere ho tinan naruk, maibe ikus iha rezultadu liu husi lansa tara bandu.
Iha fatin hanesan Xefe Suku Bualale, Gabriela da Conceição agradese ba apoiu hotu husi CRS no CDB, tanba parte Autoridade Suku Bualale bele implementa ona tara bandu neebe ho objetivu ,atu hasae vida moris komunidade nian rekursu naturais neebe eziste iha ida idak nia toos no natar. Objetivu prinsipal sira mak atu proteje ambiente no natureza neebe bele garante sustentabilidade, haforsa solidariedade no estabilidade liu husi respeita malu.
“Antes too mai atividades tara bandu nee iha atividades prinsipal neebe CRS ho CDB halao hamutuk ho ami Konselhu Suku mak estabelese Konselhu Protesaun Sivil Suku, ezenvolvimentu planu jestaun floresta, identifika fatin risku no area protejidu,” katak Gabriela
Xefe Suku nee rekonhese, durante prezensa CRS no CDB halao ona atividade barak iha Suku Bualale, hanesan implementa refloresta ba area risku dezastre naturais nian inklui apoiu implementa tara bandu iha loron 09 Setembru 2025.
Nunee implementa tara bandu iha Suku Bualale regulamentu interna estabelese husi CRS no CDB, maibe tara bandu laos foun ba Suku Bualale, tanba antes nee implementa ona iha tempu beala sira no iha tinan nee nuudar faze reativasaun.
Nunee mos Sekretariu Estadu Florestal, Fernandino Vieiria da Costa konsidera, implementa tara bandu importante ba Suku hotu iha territoriu nasional, tanba tara bandu nuudar kultura no lisan neebe prezisa promove, proteje no konserva iha kultura Timor nian.
“Ita nia kultura ita nia identidade nasional, tanba ita Timor ema koinhese ita, tanba ita iha kultura, tanba nee liu husi tara bandu nee hanesan programa ida oinsa ita nafatin promove ita nia hodi haforsa ita nia kbiit proteje no konserva ita nia ambiente neebe hanesan Casa Comum,” katak Fernandino.
Entretantu atividade tara bandu nee hetan partisipasaun masimu husi Autoridade Sivil no Militares neebe ofisialmente lansa ona iha loron 09 Setembru tinan nee hetan hamulak husi lia nain sira iha Suku Bualale.
Jornalista: Tomas Reis
Editora: Carme Ximenes







