BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Maun alin nain 4 husi familia ida enfrenta kondisaun defisiensia no sira nian idade liu ona 17, maibe la hetan subsidiu husi Governu neebe atribui liu husi Ministeriu Solidariedade Sosial no Inkluzaun (MSSI).
Maun alin defisiensia nain 4 kompostu feto 1 no mane 3 mak hanesan oan mane dahuluk Xisto, Nelson, Ana Judit no Janio oan husi Aman Lorentino Ximenes no Inan Recardina Ximenes neebe sira nia inan fila hikas ona ba Aman Maromak nia kadunan Santo, iha tinan 2005, neebe momentu neeba sira nia alin ikun Janio foin idade 02 no daudaun sira hela ho inan Adriana Manuela iha Aldeia Loidua, Suku Bauibau, Postu Administrativu Baukau Vila, Munisipiu Baukau.
“Sira nia inan mate tiha hau mak hakiak sei kiik. Sira moris nia ama sei iha hanesan nee hotu, sira nia Ama mate hau hanesan ama boot, hau mak hakiak,” hateten inan hakiak Adriana Manuela ba jornalista sira iha Loidua, Sesta (12/09/2025).
Inan hakiak nee sublina, maun alin nain 4 refere moris mai ho kondisaun diak, maibe sira nia idade aumenta sofre moras hanesan han isin la sae, kauza lao la diak no haree la hetan, tanba matan hateke la hetan.
Nia fundamenta, kondisaun nee implika tebes ba maun alin nain 4 refere nia moris, tanba labele halo movimentu liu-liu ba haris, han no halao atividade seluk tan.
“Haris nee nia apa kuru bee haris deit iha uma, han fali ita suru sira nia mak sira tur mesak han, maibe la suru sira la haree. Sira uluk eskola maibe ba tinan tolu haat hanesan nee sira la konhese letra, tanba matan la diak sira para,” haktuir nia.
Adriana argumenta, informasaun sira neebe espalha iha publiku Governu liu husi MSSI atribui subsidiu ba Ema ho Defisiensia no ferik katuas idade 60, nunee iha 2024 liu husi suku submete ona maun alin nain 4 refere nia dokumentus, maibe too ohin loron seidauk hetan subsidiu husi Governu.
Aleinde husi subsidiu hanesan apoiu fasilidade seluk hodi fasilita sira nain 4 nia movimentu mos Governu liu husi MSSI seidauk fo apoiu.
“Sira nain 4 nee idade tinan 17 ba leten ona, maibe sira nain 4 nee seidauk hetan subsidiu husi Governu, ami trata tiha ona mais seidauk hetan,” nia akresenta.
Inan hakiak nee la sura kole tau matan ba sira nain 4, maibe sente triste, tanba forsa laiha atu tau matan ba oan sira hotu, tanba daudaun inan hakiak nee nia oan rasik nain 4 eskola hotu iha universitariu.
Nunee inan hakiak nee husu ba Governu atu tau matan ba sira nain 4 no trata sira nain 4 hanesan sidadaun Timor oan.
“Hau husu ba Estadu tau matan ba sira nain 4 nee, tanba hau mos idade ba daudaun ona forsa laiha ona atu haree sira,” nia rekomenda.
Iha fatin hanesan, Xisto Marçal nuudar maun boot ba nia alin nain 3 nee sente triste ho kondisaun neebe sira nain 4 enfrenta, tanba la hanesan maluk sira seluk haree no lao hodi halo movimentu buka moris sustenta alin sira.
“Hau sente triste, tanba la haree no lao la diak, labele eskola tanba matan la haree,” Xisto hateten ho lian materna.
Nia konfesa, iha familia barak maibe labele garantia, tanba sira nia idade sei kiik inan Adriana Manuela mak hakiak sira too boot, maibe sente tauk, tanba destinu la espera bainhira planu Maromak nian inan Adriana Manuela laiha sira nia sorin, laiha familia ida mak sira toman atu hela.
Xefe Suku Buibau, Francisco Ximenes rekonhese maun alin nain 4 refere nia kondisaun moris daudaun hela ho inan Adriana Manuela, bainhira sira nia inan rasik mate iha tinan 2005, nunee iha tempu VIII Governu Konstitusional rekolha ona dadus atu halo uma ba sira liu husi Programa Uma Naroman ba Povu, maibe labele realiza, tanba programa refere lakon iha mandatu Governu atual.
Enkuantu kona-ba subsidiu Ema ho Defisiensia nian, parte Suku relata ona ba Diresaun Servisu Ministeriu Solidariedade Sosial no Inkluzaun Munisipiu Baukau hodi hein ba prosesu pagamentu iha tempu besik, tanba prosesamentu liu husi konsulta iha Hospital Rejional Eduardo Ximenes (HoREX), Baukau atestadu mediku hatudu sira nain 4 sofre defisiensia fiziku no matan.
“Sira nain 4 nee ida Xisto nee simu ona, sira nain 3 prosesa dala ida konsege HoREX aprova kategoria sira hanesan defisiensia, agora iha prosesu nia laran, fulan ida nee ou Dezembru sira simu ona osan. Aprova tiha ona hein deit sira simu osan,” katak Xefe Suku nee.
Francisco relata, husi maun alin nain 4 refere, Xisto Marçal hanesan maun boot hetan ona subsidiu iha tinan nee no nia alin nain 3 seluk daudaun iha ona prosesu laran, hein halo pagamentu iha fulan Setembru nee ou Dezembru, tanba tuir informasaun MSSI aprova ona lista foun inklui mos maun alin nain 3 refere husi Suku Buibau.
Liga asuntu nee STL tenta konfirma Sentru Solidariedade Sosial Munisipiu Baukau, Clementino Sarmento maibe lakohi fo komentariu, tanba razaun seidauk halo identifikasaun, nunee planu sei halo identifikasaun hafoin fo komentariu.
Jornalista: Tomas Reis
Editora: Domingas Gomes







