AMBENO, STLTIMORLESTE.com – Iha tempu bailoron, Postu Saude Oenunu, Suku Suni Ufe, Postu Administrativu Nitibe, Rejiaun Administrativa Espesial Oecusse-Ambeno (RAEOA) rejistu kazu moras Inspesaun Respiratoriu (ISPA) aas tanba provoka husi rai rahun husi projetu alargamentu estrada emerjensia husi Suni Ufe ba Citrana, Suku Beneufe.
Kestaun nee hatoo husi Enfermeiru Jeral, Postu Saude Oenunu, Martinho Benat Ba STL iha Suku Suni Ufe, Segunda (15/09/2025) katak, iha sira nia Postu Saude, rejistu kazu moras aas durante fulan rua ikus nee maka moras ISPA, tuir mak ulun moras, isin manas, kabun moras no isin katar.
“Iha ami nia Postu Saude Suku Suni Ufe, durante nee ami rejistu kazu moras ISPA maka aas liu, tuir ma, ulun moras, isin manas, kabun moras, Ruin moras, no isin katar maka domina. Moras ISPA makaas, tanba kauza husi projetu alargamentu estrada emerjensia, karreta halai ba mai, rai rahun sae makaas, entaun komunidade neebe hela iha estrada ninin maka sofre rai rahun, tanba kompanhia neebe halao obra nee, la iha meius atu rega estrada nee ho bee,” dehan nia.
Nia dehan, numeru vizita pasiente mai iha Postu Saude kada fulan bele sae too 300 ba leten, tanba kada loron ema neebe maka mai konsulta iha postu saude nee 20 pesoas ba leten, sira konsulta tanba inspesaun respiratoriu.
Kestaun seluk neebe maka sira hasoru maka dadaun sira nia salaun partu maka kloot liu, neebe kuandu pasiente rua tolu mai dala ida, tenke maneja fali fatin seluk iha postu saude nee hodi atende pasiente sira no barak liu maka oras nee dadaun mai partu utiliza fasilidade saude.
“Ami durante nee atende inan feto barak maka mai iha fasilidade saude Postu saude nunee mos atende pasiente neebe partu iha area rural hanesan iha foho Aldeia Cabanan, kuandu inan feto sira neebe labele mai iha Postu Saude nee, ami tenke tun direitamente iha terenu hodi tulun inan feto sira neebe partu nomos fo atendimentu saude ba ita nia komunidade sira iha neeba,” afirma nia.
Nia dehan, inan feto sira neebe besik partu iha foho no la konsege lori mai, entaun sira kontaktu ba pesoal saude hodi tun direitamente iha terenu tulun sira ho sistema saude nian, neebe laiha inan feto ida neebe maka partu iha sira nia uma mesak, maibe hetan akompanhamentu husi pesoal saude.
“Ami pesoal saude neebe maka halao serbisu iha Postu Saude Oenuno, mediku jeral ida, infermeiru ida, parteira ida, tekniku administrasaun ida, seguransa nain 2 nunee mos cleaning service nain 2. Problema seluk neebe maka ami hasoru iha nee maka bee moos maka la sufisiente husi perfurasaun bee iha Oenunu dala ruma semana rua maka foin sai dala ida,” dehan nia.
Responde kona ba stok aimoru, dehan iha postu saude Oenuno durante nee aimoruk sufisiente hodi atende pasiente sira.
Iha sikun seluk Focal Point Organizasaun sosiedade Sivil Redi ba rai Oecusse, Antonio Marques dehan, kompanhia neebe halao obra Estrada emerjensia nee, tuir informasaun husi komunidade katak la rega Estrada nee ho bee, tanba nee kada loron sempre provoka rai rahun sae makaas, nunee komunidade barak iha fatin nee, moras ISPA.
“Ami ohin halao dialogu ho komunidade sira iha Suku Suni Ufe, Aldeia Oenunu, sira kestiona rai rahun sae makaas, loron kalan kauza husi movimentu kareta motor ba mai, tanba kompanhia la iha meus hodi rega Estrada nee ho bee, atu hamenus provokasaun rai rahun, neebe ita bele konsidera katak, kompanhia neebe manan obra nee la haree impaktu seluk, neebe ohin komunidade rekomenda ona ba instituisaun estadu sira neebe ohin marka prezensa iha dialogu nee, atu toma konsiderasaun hodi hatoo ba ukun nain sira nomos ba kompanhia sira.
Nunee mos Diretor Provedoria Direitus Humanus no Justisa (PDHJ), Bartolomeo Goncalves dehan, liu husi dialogu ohin, rona preokupasaun komunidade sira iha Oenuno neebe sai vitima ba projetu alargamentu Estrada emerjensia nee, tanba rai rahun sae makaas, kompanhia laiha meus hodi rega rai nee, atu hamenus rai rahun, nunee provoka povu sofre moras ISPA maka barak liu iha nee.
Jornalista: Joseph Koa
Editor: Joseph Koa







