KUALA LUMPUR, STLTIMORLESTE.com – Malaysia ho Governu Timor Leste liu husi Ministru Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) Benditu Freitas, ofisialmente entrega ona instrumentu adezaun ba karta ASEAN no Akordu Zona Livre hosi Arma Nuklear Sudeste Aziátiku (SEANWFZ) ba Ministru Negosiu Estranjeiru Malaysia Seri Utama Haji Mohamad Bin Haji Hasan no Sekretariu Jeral ASEAN.
Bandito Freitas entrega karta submisaun nee iha ambitu enkontru Ministru Negosiu Estranjeiru husi nasaun ASEAN nian neebe halao enkontru iha Kuala Lumpur Convention Center (KLCC), Kuala Lumpur, Malaysia.
Republika Demokratika Timor-Leste depozita ninia Instrumentu Adezaun ba Karta ASEAN nian, iha Kuala Lumpur, Malazia, hodi dignifika ninia admisaun formal ba ASEAN, hodi sublina ninia kompromisu ba ASEAN nia prinsipiu sira no valor sira.
Liu husi depozita Instrumentu Adezaun ba Karta ASEAN nian, Timor-Leste hatudu nia prontidaun atu integra ba ASEAN no kumpri nia prosesu sira nuudar organizasaun neebe bazeia ba regra sira.
Ministru Negosiu estranjeiru Malaysia Dato’ Seri Utama Haji Mohamad Bin Haji Hasan ho kontenti deklara ba ministru negosiu estranjeiru nian katak Timor Leste deposizita instumentu adezaun ba ASEAN nian.
“Momentu istoriku ida neebe ohin kumprimenta ita. Hau haksolok atu fo sai katak Timor-Leste, ofisialmente depozita nia Instrumentu sira Adezaun nian ba Karta ASEAN no no Tratadu kona-ba Sudeste Aziatiku Zona Livre-Arma Nuklear ,”informa Ministru Negosiu estranjeiru Malaysia Dato’ Seri Utama Haji Mohamad Bin Haji Hasan liu husi deskursu iha kuala Lumpur Convention Cnter (KLCC) Kuala Lumpur Malaysia, Sabadu (25/10/2025)
Nia dehan, ho karta admisaun tomak Timor-Leste nian hanesan membru ba dala sanulu-resin-ida husi ASEAN, no espansaun husi ASEAN nia ambitu atu inklui soberanu ida-idak estadu iha uma ida-nee.
“Tanba nee hodi Malazia tomak nia naran no ami nia maluk Membru sira estadu sira, hau hatoo ami nia parabens ba Governu no povu Timor-Leste. Hanesan Prezidente ASEAN, hau sente onradu atu fahe momentu ida-nee ho imi hotu,”
Etapa ida-nee marka rohan husi Timor-Leste nia hein ho tempu naruk dezde aplika bá adezaun iha tinan 2011.
Timor-Leste nia dalan ba ASEAN laos deit nuudar objetivu polítika esterna ida; maibé nee esforsu harii nasaun, realizasaun vizaun ida neebe moris ho independensia iha tinan 1975: atu involve-an iha mundu liu-hosi amizade, dialogu, no progresu neebe hamutuk, enkuantu tane aas valor hirak neebe define se mak ita nuudar povu’.
Kompromisu TL nian ba integrasaun ASEAN konsagra ona iha Konstituisaun Republika Demokratika Timor-Leste, neebe husu atu hametin relasaun hotu “liuliu ho nasaun hirak iha rejiaun” hodi promove pas, estabilidade no progresu.
Vizaun nee reafirma iha Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu 2011–2030, hodi identifika adezaun ba ASEAN nuudar prioridade nasional.
Dezde aplika iha 2011, ASEAN akompania ona Timor-Leste liu-hosi prosesu avaliasaun no kapasitasaun neebe metin.
Iha 2022, lider ASEAN sira konkorda, ho prinsipiu, atu admite Timor-Leste nuudar membru ba dala-11, no iha 2023, sira adota Roteiru ida ba Adezaun Plena hodi orienta prontidaun institusional no teknika.
Iha 2025, TL iha faze ikus hosi roteiru ida-nee. Lider ASEAN sira hein atu formaliza adezaun tomak durante Simeira ASEAN ba dala-47, iha Kuala Lumpur, hodi marka era foun ida ba nasaun nee nia dezenvolvimentu no involvimentu rejional.
(alb)
