DILI, STLTIMORLESTE.com – Visi Ministru ba Fortalesimentu Institusionál Saúde (VMFIS), José dos Reis Magno hatete, daudaun nee iha Munisipíu 7 rejistu ona kazu pozitivu moras raiva.
“Husi 2024 too agora ita rejistu ona kazu pozitivu raiva iha munisípiu 7 ho total kazu 22, no sira nain 22 hotu-hotu mate,” hatete José dos Reis Magno liu husi nia diskursu iha salaun CNE, Tersa (28/10/2025).
Nia dehan, Munisípiu afetadu mak hanesan RAEOA iha ema nain 5 mate, Kovalima iha ema nain 7 mak mate, Bobonaro iha ema nain 4 mak mate ona, Ermera nain 3 mate ona, Manatuto nain 1 mate, Manufahi nain 1 no Munisipíu Likisa ema 1 mak mate.
Nia esplika, ho dadaus sira nee Governu liu husi Ministériu Saúde kontinua halo esforsu makaas atu aumenta kobertura vasinasaun animal, melhora medidas vijilânsia no asesu ba VAR no GIR, fortalese jestaun kazu inklui asegura logístika relevante.
“Ita hatene katak, moras raiva nee perigu tebes ba vida umana, maibe bele prevene total. Iha nivel mundial hetan progresu makaas iha kontrolu moras ida nee, maibe TL enfrenta hela dezafiu neebe seriu,”nia informa.
Nia deklara, husi perspetiva saude animal, rejistu animal pozitivu ho raiva konfirmadu hamutuk 158, asu 149, bibi 5, fahi 1, no 3 iha animal sira seluk husi amostra 263 neebe maka ba halo teste laboratóriu husi Ministériu Agrikultura, Pekuária no Peskas hamutuk ho FAO.
Nia koalia, tuir estimativa katak TL iha liu 200,000 asu, maibe asu neebe vasina foin besik 20,000. Situasaun ida nee koloka TL iha risku boot, se laiha esforsu kontínua atu prevene no kontrola. Iha kontestu nee, formasaun refreshing ida nee importante tebes atu reforsa kapasidade profisionais saude no veterinárius sira iha sira ninia área idak-idak atu halo.
Iha fatin hanesan, Responsavel ba Visilansia Epidemolojia iha Servisu Saude Munispiu Bobonaro, Zito Viegas da Cruz deklara, bazeia ba dadus neebe mak Munisipiu Bobonaro iha katak, kazu asu tata numeru sae makas tebes.
“Durante nee ami nafatin halo vizilansia iha Munisípiu Bobonaro, bazeia ba dadus neebe mak iha kazu asu tata sae no numeru neebe mak makas, maibe ami relata ona mai iha nasional ho total 452 kazu asu tata. Husi total kazu asu tata hirak nee iha asu 21 maka pozitivu ba raiva neebe mak tata ema, maibe ema ho totál nain haat neebe mak pozitivu ba raiva komfirmadu no husi ema hirak nee lakon vida,” nia deklara.
Nia informa, agora dadaun vizilansia kontinua lao husi sentral Ministeriu Saude liu-liu parte vizilansia servisu hamutuk parte vetenaria halo kampaña ba Postu Administrativu no suku sira neebe mak relata kazu pozitivu ba asu tata no asu neebe mak positivu ba raiva no ema neebe mak pozitivu ba moras raiva.
Nia hatutan, iha Bobonaro maioria numeru neebe asu tata makaas liu iha área urbana mak hanesan iha kapital Munisípiu, Postu Administrativu Maliana, tuir fali ba iha Atabae no Kailako. Entaun haree fali husi hirak nee hotu mak kontinua kedas intervensaun bazeia ba área sira neebe ho numeru kazu asu tata neebe sae makas, nunee mos husi ema neebe mak pozitivu konfirmadu ho raiva nee iha Postu Administrativu Maliana mak barak liu, husi nain 4 nee hotu husi neeba.
Jornalista: Jeniche da Costa
Editora: Domingas Gomes
