DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Republika (PR), Jose Ramos Horta hatoo diskursu sesaun enseramentu forum mundial pas nian ba dala 9, iha Jakarta Indonezia.
Prezidente Republika Jose Ramos Horta hatoo diskursu prinsipal iha Sesaun Enseramentu Forum Mundial Pas nian ba dala 9, iha Jakarta. Forum, neebe realiza iha loron 9 too 11 Novembru 2025, organiza husi Sentru ba Dialogu no Kooperasaun Entre Sivilizasaun sira (CDCC) ho tema, Konsidera Wasatiyyat Islam no Tionghua ba Kolaborasaun Global.
Forum Mundial Pas ba dala 9, forma hanesan plataforma ida neebe unifika ba dialogu sivilizasaun, kooperasaun rejional no harii pas global neebe liga valor islamiku no Tionghua.
Forum nee iha sesaun prinsipal tolu neebe esplora vizaun mundial sira husi Wasatiyyat Islam no Tionghua, sira nia signifikadu ba sivilizasaun global, no potensial ba kolaborasaun global neebe viavel bazeia ba prinsípiu sira-nee. Durante Jantar Gala ida, forum nee mos aprezenta Premiu Benevolensia dahuluk, hodi fo onra ba pessoal no organizasaun sira ba sira nia kontribuisaun espesial ba pas.
Serimonia Enseramentu nian aprezenta Mensajen Pas nian husi Premiu Nobel sira, sesaun ida neebe modera hosi Amb. Dr. Hassan Wirajuda, LL.M, Eis Ministru Negosiu Estranjeiru Repúblika Indonezia nian. Sesaun nee aprezenta perspetiva sira husi Prezidente Timor-Leste no Laureadu Nobel ba Pas (1996), J. Ramos-Horta, no Nihon Hidankyo, Laureadu Nobel ba Pas (2024).
Iha ninia mensajen, Prezidente Ramos Horta partilha Timor Leste nia jornada notavel husi konflitu ba rekonsiliasaun no dezenvolvimentu sustentavel, hodi aprezenta nuudar ezemplu pratiku ida husi prinsípiu xave sira husi Forun nee iha asaun.
Prezidente fo sai kona-ba nasaun nia renasimentu iha tinan 2002, ninia rekonsiliasaun klean ho Indonezia, no realizasaun sira tuirmai iha demokrasia, estabilidade ekonomika, no kuidadu ambiental. Prezidente liga susesu sira nee diretamente ho valor sira moderasaun nian, balansu, armonia no respeitu ba malu neebe maka espoin husi pensamentu Wasatiyyat no Tionghua.
“Timor Leste nia ezemplu demonstra katak pas laos deit metas ida maibe prosesu kontínuu ida ba dialogu, moderasaun, perdaun, no parseria,” Prezidente Ramos-Horta afirma. “Prinsípiu sira-nee bele no tenke inspira kooperasaun global, liuliu bainhira kultura no sivilizasaun oioin hasoru malu hodi buka futuru komún ida. Ami nia istoria maka mensajen esperansa nian ba nasaun sira seluk iha Azia-Pasífiku nian ba pas, kolaborasaun, no responsabilidade partilhada, hodi hamosu rezultadu sira neebe dura ba ema hotu,” dehan PR liu husi komunikadu neebe STL asesu husi media PR, Kuarta (12/11/2025).
Prezidente sublina katak Timor Leste nia transformasaun husi sosiedade pos-konflitu ba demokrasia ida neebe estavel no dezenvolve hela nuudar testemuna ida ba poder lideransa inkluzivu no vizaun estratejiku.
Prezidente argumenta katak prinsípiu balansu, justisa, no armonia nian laos deit ideal etika sira maibe instrumentu sira neebe efetivu ba progresu tanjível no pas neebe dura.
Prezidente Ramos Horta nia partisipasaun sublina Timor Leste nia papel komprometidu nuudar membru foun neebe foin admitidu ba ASEAN no nuudar lian prinsipal ba diplomasia moral iha palku global.
Forum Mundial Pas nian ba dala 9 nee ofisialmente taka husi S.E. Sr. Sugiano, Ministru Negosiu Estranjeiru Repúblika Indonezia nian. Forum nee hetan partisipasaun husi líder mundial barak, inklui Tun Dr. Mahathir Mohamad, Primeiru-Ministru ba dala 4 no ba dala 7 hosi Malazia; S.E. Sr. Yoshihiko Noda, Primeiru-Ministru Japaun nian ba dala 62 no S.E. Sra. Atifete Jahjaga, Prezidente Repúblika Kosovo nian ba dala 4 Sira hamutuk ho figura proeminente sira seluk hanesan S.E. Dr. M. Jusuf Kalla, Vise Prezidente Indonezia nian ba dala 10 no ba dala 12 S.E. Amb. Samir Bakr, Asistente Sekretariu-Jeral ba Asuntu Palestina no Al-Quds nian husi Organizasaun Kooperasaun Islamika nian; no S.E. Sheikh Dr. Mohammed al-Issa, Sekretariu Jeral Liga Mundial Musulmanu nian. Sira nia partisipasaun koletiva reflete kompromisu global ida neebe forte hodi harii pas no dialogu multilateral.
Jornalista: Emerenciana Pinto
Editor: Xisto Mendonça
