DILI, STLTIMORLESTE.com – Ministeriu Saude (MS) sujere ba komunidade sira atu konsumu ai-moruk tenke hetan reseitas husi profisional saude sira, la bele hola deit ai-moruk online, nunee labele fo impaku fali ba ema nia saude.
Nia dehan, kona-ba ai-moruk online, horiseik Konselhu Imprensa Diresaun halo ona enkontru no fo ona orietasaun ba Inspetór Jeral Saude atu halao sira nia kompeténsia, tanba nee husu ba komunidade sira atu konsumu de’it ai-moruk neebe hetan autorizasaun husi profisionál saude sira.
“Los duni, horiseik mos ami enkontru konselhu diresaun mós ami koalia hela asuntu sira nee, maibe laos ai-moruk deit, maibe ba mos tabaku, tanba iha ema barak mak komplein ba tabaku sira neebe mak tama ilegamente, tanba nee ami kordena ho PNTL para oinsá asegura ita nia fronteira sira, tanba kompeténsia ida-idak nian, kona-ba ai-moruk diak liu ai-moruk hotu-hotu neebe mak atu konsumu nee tenke reseitas husi mediku sira, tanba mediku sira tetu ona buat barak no aspeitu hotu-hotu,” hatete Vise Ministru Fortalesimentu Institusionál Saúde (VMFIS), José dos Reis Magno ba jornalista sira iha Novu Turizmu, Kinta (04/12/2025).
Nia deklara, dever Ministeriu Saude nian mak uza mekanizmu klínika hotu-hotu, liu-liu ba mediku atu fo reseitas ba abitante sira neebe halo tratamentu labele hola de’it, maibe impaktu ai-moruk doze nee la tuir saida maka atu hetan.
“Maibe sei ita liu husi ita nia mediku sira, ita sei seguru liu, tanba médiku sira iha konhesimentu klean kona-ba oinsa atu bele pasa reseita ba ema ruma liu husi análize no ezaminasaun neebe sira halo ona,” nia informa.
Tanba nee mak horiseik Ministeriu Saude halo orietasaun ba Inspetór Jerál Saúde atu halao nia kompetensia sira, tanba haree mós akontesimentu sira neebe mosu beibeik iha públiku.
“Ami koalia hela no horiseik orientá ona ba inspetór saúde para haree no halao nia kompetensia téknikamente saida mak sira tenke halo bazeia ba kompeténsia neebe atribui ba inspetor saude ho nia estrutura, maibe ami haree hela uza nee tanba akontesimentu balun sempre mosu beibeik,” nia kaolia.
Nia informa, ai-moruk hotu neebe entidade hotu-hotu konsumu, diak liu tenke mai husi pesoal mediku sira, tanba fasilidade saude nee iha análize husi médiku sira hodi fo reseitas ka ai-moruk ruma molok atu konsumu.
“Sé ita idak-idak uza deit, ita la hatene ninia doze loloos halo nusa, nee bele lori fali kauza ba ita nia vida, neebe ita hotu maka tenke tetu, didiak, nunee situasaun sira hanesan nee bele akontese ba ida-idak nia vida balu bele mate iha nee, iha neeba,” nia imforma.
Nia informa, kona-ba sidadaun neebe faan ai-moruk halo esplikasaun detalha liu espesialista, tuir nia katak nee modelu marketin, katak ema idak-idak tenke uza matenek ida atu nunee oinsa bele faan ninia produtu ruma no atrai konsumidor sira bele sosa.
“Maibe fila fali ba ita idak-idak maka tenke haree, ita la bele dehan marketin diak, laos ita atu black list sira, ita la hanoin buat ruma aat ba ita nia maluk sira, nee tuir ida-idak nian atu halo marketin nunee sasan bele folin. Mais ita hotu mós tenke haree katak buat hotu-hotu nia espeitu negativu iha no aspeitu pozitivu iha,” nia hatutan.
Tanba nee nia fo hanoin ba entidade hotu-hotu katak, konsumu ai-moruk tenke tetu buat neebe lori sinál pozitivu ba idak-idak nia isin lolon ka orgaun, labele hanesan kona sugesti mak hakarak atu koko.
“Ita koko diak, nee diak ba ita, maibe akontese buat ruma, entaun ita mak lakon ita nia vida, maibe liu husi ita nia médiku sira hau sente sei diak,” nia esplika.
Maibé kona-ba rejista empreza online, ai-moruk hamutuk hira, iha diresaun ida mak halao hela ida nee, ho nunee mos konselhu diresaun fo orietasaun atu bele haree asuntu nee.
“Ai-moruk online nee horiseik ami mos koalia hela kona-ba lisensa sira, neebe ai-moruk sira nee tama hotu iha lista médikamentu sira neebe mak hetan autorizasaun, ida neebe mak la hetan autorizasaun lista mós laiha, tanba nee mak horiseik konselhu diresaun mos fo ona orietasaun ba Inspetór Gias no mos diresaun neebe mak haree kona-ba lisensamentu atu bele kordena ho dirasaun sira seluk atu bele tun fali ba haree ida nee,” katak nia.
Iha fatin seluk, Abina da Costa nudar faan aimoruk HWI koalia, aimoruk Vitamele nee sira faan liu husi online, maibe aimoruk neebe husi Indonezia maka mai no selu mos pajak depois iha sertifikadu husi Ministeriu Saúde.
“Ami laos doutora, ami laos eskola ba aimoruk nian, maibe nee aimoruk online nian neebe husi Indonezia mai, depois aimoruk sira mos ita nia Governu hatene laos aimoruk ilegal, komu aimoru nee mak uza tenke hatene nia maneira konsumu, laos naran hemu deit laiha, waninhira sira hola ami sempre esplika ba sira,” nia afirma.
Jornalista: Jeniche da Costa
Editor: Xisto Mendonça
