DILI, STLTIMORLESTE.com – Jurista Sergio dias Quintas hatete, prosesu neebe lao iha Tribunal, la iha dalan atu halao dialogu ho Juiz sira, tanba Juiz sira halao knaar tuir deit lei.
“Prosesu ruma neebe lao hela ita Tribunal tantu sivil ka krime, laiha dalan no laiha fatin atu halo dialogu ho Juiz sira, satan ho Prezidente Tribunal Rekursu,” dehan Jurista Sergio ba STL iha Kaikoli, Dili, Segunda (22/12/2025).
Nia dehan, Juiz sira halo knaar iha Tribunal sei halo tuir deit Konstituisaun no lei sira haruka, konforme tuir artigu 119 husi Konstituisaun RDTL, dehan katak Tribunal sira independente no sira sei halo tuir deit lei inan no lei oan sira haruka.
No iha mos previzaun artigu 121 numeru 2 dehan katak, bainhira halao sira nia knaar, Juiz sira independente no sira bele halo tuir deit buat neebe iha lei inan lei oan no mos tuir sira nia konxiensia.
Maibe iha Estatutu Dus Majistradus Judisiais, lei numeru 5/2022 iha artigu 6 numeru 1 dehan katak, Majistradu Judisial sira, ezerse nia funsaun sira independente, julga apenas tuir konstituisaun no lei, no la sujeitu husi ordem ou instrusaun.
Konsidera, dialogu nee laiha fatin em termos halo presaun ba Trbunal hodi julga tuir ema nia hakarak, neebe estatuto Majistradu judisial la admiti.
Nia hatutan saida maka Prezidente Tribunal Rekursu hateten ona nee klaru katak, fiskalizasun abstrata neebe hatama hodi haree kona-ba konstitusionalidade lei pensaun vitalisia nian prosesu lao hela.
Tanba nee, estudante sira tenki kalma no pasiensia hein prosesu lao tuir nia transmitasaun, fiar katak to tempu ida Juiz prosesu sei fo nia desizaun tanba tuir norma prosesual Juiz ida labele nega justisa, iha artigu 7 husi Kodigu Prosesu Sivil dehan katak, Juiz la bele rekuza halo audiensia, julgamentu ka desizaun ba kazu neebe ema ruma hato o ba Tribunal.
Iha fatin ketak, Akademiku UNTL Sebastiao dos Santos husu atu estudante sira pasiensia, hodi hein desizaun Tribunal nian.
“Hau hanoin ho pasiensia loron ida sei hetan desizaun husi Tribunal, importante Tribunal sira mos konsidera kestaun nee importante hodi foti desizaun lalais,” dehan nia.
Entretantu antes nee, Prezidente Tribunal Rekursu, Afonso Carmona deklara katak, nia parte labele koalia kona-ba ida nee.
“Primeiru hau koalia dehan hau la koalia, segundu hau koalia dehan prosesu nee iha Juiz nia liman ona, sira sei halo sitasaun ba parte neebe fo resposta buat nee lao hela,” dehan Prezidente Tribunal Rekursu, Afonso.
Nia hatutan, kestaun prosesual importante nia andamentu lao, tanba atu avalia Juiz nee laos nia desizaun konstituisional ka inkonstituisional maibe nia andamentu tuir regra ka lae.
Jornalista: Terezinha De Deus
Editora: Carme Ximenes







