DILI, STLTIMORLESTE.com – Komunidade sira entuziasmu tebes bainhira rona esplikasaun kona bá moras hipertensaun husi pesoal saude no estudante estajiariu sira husi Departamentu Saude Universidade Oriental neebe halo estajiadu iha Sentru Saude Comoro.
Tuir observasaun STL iha Sentru Saude Comoro, Tersa (06/01/2026) nota katak, iha dadersan mais menus tuku 9 ho balun otl, bainhira komunidade ka pasiente neebe mai halo tratamentu iha fatin refere alende atu konsulta sira nia moras, biban nee sira mos iha posibilidade atu hatene no rona informasaun kona bá saida mak moras hipertensaun no tensaun aas neebe sosializa husi estudante estajiariu sira iha fatin nee. Iha sosializasaun estudante estajiariu sira nian nee akompanha mos husi pessoal saude sira iha sentru nee rasik.
Durante sosializasaun iha minutu balun nia laran, komunidade sira entuziasmu tebes hodi rona esplikasaun husi pesoal saude no estudante estajiariu sira.
Iha biban nee reprezenta husi Estudante Estajiariu Juvinal da Costa Pinto iha nia esplikasaun hatete, moras hipertensaun no tensaun aas moras ida neebe grave tebes iha ema nia vida moris, tanba bele estraga fuan no lori bá stroke.
Nia hatete, baibain tensaun normal mak 12/80, tensaun sae naton 139/89 no tensaun sae makas liu mak 140 too 190. Depois saida mak senti wainhira iha tensaun as, primeiru mak ulun moras iha tempu dader, kanuruk moras no rentos moras. Segundu fuan tuku makas, terseiru toba la dukur no kuatru mak oin halai.
Risku neebe lori ema hodi hetan hipertasaun no tensaun as mak posibilidade bá ema neebe isin bokur no boot liu, segundu la halo ezersisiu fisiku, terseiru konsumu masin barak liu no han hahan neebe midar, kuatru hemu tua no kafe, kintu fuma sigaru no sexto mak stres no hanoin barak liu.
Iha Nia esplikasaun dehan, maneira atu hatene moras hipertensaun no tensaun aas mak bá konsulta iha sentu saude non postu saude neebe besik. Bainhira senti sintomas neebe temi ona, bá ema idade avansadu ferik no katuas presiza ba koko tensaun bebeik maske la senti buat ida ka tensaun iha, maibe tenke koko nafatin tensaun.
Evita ha halo prevensaun bá moras nee mak primeiru kontrola todan, segundu halo ezersisiu fisiku, terseiru hamenus konsumu masin barak, kuatru labele fuma sigaru, kinto labele hemu tua no kafe, sexto labele stress no hanoin barak.
Nia hatutan, maneira atu kura mak hanesan hipertensaun nee nunka kura, maibe so bele deit kontrola liu husi hemu aimoruk hatun tensaun, kontrola direita no pratika ezersisiu fisiku atu labele afeita bá fuan hanesan hamosu atakasaun fuan ou serangan jantung, hamosu bá ema nia kakutak hanesan struk, afeita bá pulmaun hanesan Iis bot, afeita bá rins no afeita ba matan hodi haree la mos.
Entertantu Komunidade Antonio Soares neebe konsulta programa tensaun nian hatete, agradese tebes tanba oan no alin sira bele fahe informasaun hanesan nee iha fatin neebe deit, tanba liu husi esplikasaun sira hanesan nee ema bele iha konesementu kona bá moras ida nee. Tanba bainhira laiha konesementu, mak ema sei han no hemu arbiru i la book aan. Maibe liu husi esplikasaun sira nee, maluk sira neebe mai halo konsulta nee bele bá fahe tutan bá sira nia familia.
Jornalista: Domingas Gomes







