BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Mota Seiçal iha Postu Administrativu Baukau Vila, Munisipiu Baukau, daudaun nee fo ameasa ba tore oliu pezadu nian 2, natar, hektare 71, uma komunidade, kapela inklui uma lisan no seluk tan.
Xefe Suku Seiçal, Agus Ferdinande Carvalho hateten, Mota Seiçal iha tinan hirak liu ba Governu liu husi Ministeriu Obras Publikas kontratu ona kompanhia lokal neebe halo ona konstrusaun moru protesaun iha mota refere salva komunidade sira nia uma hela fatin, kapela, natar, uma lisan, inklui tore oleo pezadu husi risku korente mota. No projetu refere finaliza ona, maibe udan intensivu boot neebe akontese iha tinan 2025 no inisiu tinan 2026 akumula udan been ho volume boot provoka korente mota sobu moru protesaun refere, tanba nee fo hikas ameasa ba uma komunidade, uma lisan, kapela, tore oleo pezadu, bee moos moos husi sistema perfurasaun inkluidu komunidade sira nia naran no toos.
“Komunidade afetadu direita nee iha ona liu liu iha Aldeia Lakoda uma lisan Durubusilai, uma kain 6 oras nee daudaun labele ona hela tanba perigu liu tiha ona ba sira nia vida entaun uma sira sobu tiha ona provizoriu sira hela ho familia, tore 2 mak hetan amesa distansia tore ho mota metru 30 hanesan nee tan tore bele monu, natar neebe afeta ona nee kuaze 71 hektar balu lakon ona i balu ameasa,” Agus informa ba STL iha mota Seiçal, Kinta (08/01/2025).
Nia esplika, husi korente mota neebe sobu moru protesaun neebe konstruidu iha mota Seiçal halakon ona estrutura natar no toos balu no toos no natar balu kontinua existe maibe iha ameasa husi korente mota. Enkuantu uma komunidade nian neebe iha mota ninin familia uma kain 6 sobu rasik ona sira nia hela fatin, tanba afeta ona korente mota no balu komunidade nia uma balu kontinua iha ameasa nia laran.
Nunee mos tore oleo pezadu neebe eziste besik iha mota Seiçal antes nee ho distansia dook, maibe kauza husi korente mota daudaun fatin ezistente tore ho mota hela metru 30, tanba nee husu Ministeriu Obras Publikas atu responde ho emerjensia nunee labele afeta no estragus fasilidade neebe instaladu ezistensia uma komunidade, uma lisan, bee moos, kapela, toos no natar.
“Liu husi media nee ami hakilar ba Autoridade kompetente liu liu ba Ministeriu Obras Publikas atu tau matan ba ami Suku Seiçal, tanba konstrusaun irigasaun lao hela se ita lakohi salva natar sira nee osan nee hanesan ita soe hela ba Tasi laran, nunee se bele urujente atu labele afeta boot liu tan,” Agus rekomenda.
Xefe Suku Seiçal nee katak, irigasaun Modobuti neebe Governu liu husi Ministeriu Agrikultura Pekuaria Peskas no Floresta aloka orsamentu neebe daudaun iha faze konstrusaun sei fo benefisiu ba natar sira iha Suku Seiçal bainhira projetu konkluidu, maibe natar hirak neebe eziste balu lakon ona nia estrutura no balu hetan ameasa ona husi mota, nunee bainhira Ministeriu Obras Publikas la halo atuasaun emerjensia ba problema refere, konsidera orsamentu neebe Ministeriu Agrikultura Pekuaria Peskas no Floresta la fo rezultadu ba produsaun haree kulit no hortikultura nian, tanba natar no toos sira neebe iha mota Seiçal nia ninin, balu lakon no balu iha ameasa nia laran.
Komunidade Seiçal Augusta Ximenes konta, ezistesia mota Seiçal durante nee kauze estraga ona natar no toos no daudaun nee kontinua fo amesa ba natar no toos inklui tore oliu pezadu neebe eziste.
“Udan makaas iha tinan tinan nee estraga ona ami nia toos no natar balu, maibe nee mak udan makaas tan mota tun ami nia adat mos bele monu nomos tore oleo pezadu nian nee, agora besik atu monu ona, ami tauk tanba ami nia uma hela besik iha tore nee, nee mak mota sobu ami nia vida mos la aproveita, tanba nee husu Estadu haree mota nee halo oinsa mak bele diak nunee fatin ba ami iha hodi ami hela,” komunidade nee espresa
Entretantu tuir informasaun neebe STL asesu husi Autoridade Suku Seiçal, atu normaliza mota Seiçal daudaun iha ona prosesu laran neebe sei konstrui ho distansia kilometru 6 kompostu leste kilometru 3 no oeste kilometru 3.
Reportajen: Tomas Reis







