DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidensia Republika (PR) entrega apoiu Humanitaria ba Uma Esperansa iha Baukau, hodi reaforsa protesaun ba Labarik sira.
Prezidensia Republika liu husi Unidade Sosiedade Sivíl no Assuntu Sosial entrega nesesidade bazika ba Fundação Casa Esperança dos Orfanatos de Baucau, neebe lokaliza iha Vila Nova, Munisípiu Baukau.
Liu husi komunikadu neebe STL asesu Sesta (23/01/2026) hatete, Apoiu nee nuudar resposta urjente mai husi Prezidente Republika, Jose Ramos Horta ba kondisaun difísil labarik vulneravel sira, liu-liu fo tulun alimentasaun, roupa no haree direta labarik sira nia kondisaun toba fatin iha orfanatu refere.
Responsavel “Fundação Casa Esperança Orfanatos de Baucau Francelino Manuel Maria Freitas, hamutuk ho nia kaben Cesaltina de Carvalho Soares, hatoo sentimentu orgullu no agradesimentu boot ba Prezidensia Republika tanba fo atensaun direta ba pedidu neebe durante tempu naruk seidauk hetan resposta iha institusaun seluk.
“Hau Agradese tebes ba hau nia aman Prezidente Ramos-Horta. Hau duni mak hasoru malu ho Mana Nina (Servisu Sekretariadu, Lere Anan Timur), Hau koalia verbalmente deit no hau hanoin nee halimar deit maibe resposta mai lalais. Ida nee halo ami sente valorizadu no labele haluha tanba ami halo pedidu barak iha fatin-fatin ema hatama pedidu nee iha gaveta okos”, hateten Francelino Freitas ho emosaun wanhira dada lia ho Assesor Quintiliano Moniz.
Nia esplika katak durante períodu VIII Governu Konstituisional, fundasaun hatama ona proposta barak, maibe la hetan resposta. Iha momentu neeba kedas sira lakohi atu halo tan pedidu ruma. Tanba nee, resposta urgente husi Prezidensia Republika sai hanesan sinal boot ida kona-ba Prezidente nia komprimisiu ba proteksaun labarik sira.
Iha okaziaun nee, Francelino Freitas mos husu kontinuidade apoiu husi Prezidensia Republika, liu-liu iha area kriasaun fahi (fahi oan-5), atu bele sai hanesan fonte rendimentu sustentavel, hodi responde ba nesesidade loron-loron labarik sira nian, hanesan alimentasaun, edukasaun no saude. Tanba atualmente, Fundasaun refere hetan rendimentu simples husi faan “fahi” deit mak sira uza hodi sustenta labarik sira.
Iha sorin seluk, Cesaltina de Carvalho Soares nuudar Francelino kaben hanesan mos Jerente iha Orfanatu refere hatoo preokupasaun kona-ba kondisaun infraestrutura orfanatu nian.
“Agora daudaun ami nia presiza prinsipal mak hanesan Kama, armariu tau roupa, kulsaun, sumasu. Maibe ami presija liu mak atu halo rehabilita uma orfanatu nee, tanba iha uma laran nee laiha keramik entaun labarik sira tama ba quartu laran foer no laiha Higiene. Ita husi liur lao tama direta ba kedas sira nia toba fatin, entaun prejudika rai rahun tama ba laran ho ida nee mak ami hakarak atu halo rehabilita ba kondisaun fatin uma nee nian” katak nia.
Atualmente, “Fundasaun Uma Esperansa” nee simu labarik hamutuk nain 29, inklui feto nain-12 no mane nain-15. Labarik sira neebe mai hela iha Orfanatu nee ho idade entre tinan-2 too tinan-17, neebe mai husi munisípiu sira hanesan Baucau rasik, Manatuto, Liquiça, Oecusse, Vikeke no Lautem. Labarik sira mai husi situasaun oan-kiak, família vulneravel, inan/aman divorsiu no kazu violensia domestika seluk, inklui rekomendasaun husi Ministeriu Soliedariedade Sosial no Igualdade (MSSI).
Fundasaun nee harii iha tinan 2008 liu-husi Misionariu Protestante sira husi Malaysia, ho misaun atu tau matan ba labarik abandonadu sira. Bainhira sira nia misaun remata iha 2014, responsabilidade nee entrega ba voluntariu Timor-oan sira ho espíritu sosial hanesan, neebe antes nee iha esperiensia sai mos orfaun ida neebe hela iha uma orfanatu. Legalidade fundasaun nee nian rejistu iha Ministeriu Justisa desde tinan 2022.
Assesor Prinsipal Prezidensia Republika, Quintiliano Moniz, hateten katak vizita no apoiu nee tuir orientasaun direta husi Prezidente Ramos-Horta, depois Prezidente haree evidensia visual balun kona-ba kondisaun labarik sira nee nian.
“Prezidente orienta ita atu haree ho matan rasik no fo tulun saida mak Prezidensia bele halo. Apoiu nee mai husi kontribuisaun Prezidensia Republika nian, hodi fahe mos Vitamin aba labarik sira. Empresa parseria sira hanesan Bandido Qualidade no Benny (B&Y) ho mos ajuda doador internasional sira neebe mai husi Prezidente nia amigo diak sira,” dehan Quintiliano Moniz.
Nia mos sublina katak Prezidensia Republika sei kontinua koordena ho Ministeriu Solidariedade Sosial no Igualdade (MSSI) atu kompleta serbisu balun neebe Governu seidauk responde, liu-liu kona-ba kondisaun toba-fatin labarik sira no apoiu ba voluntariu sira neebe servisu ho pensaun minimal US$ 55 kada fulan.
Iha loron entrega nee, Prezidensia Republika entrega apoiu sasan sira hanesan: mina kaixa 2, fos saku 20, supermie dos-10, roupa ba labarik feto no mane (karon ida), manta (karon ida) Doce no kadernu atus ida.
(eme)







