DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Republika (PR) Jose Ramos Horta husu Governu halo kolaborasaun ho nasaun avansadu sira, hodi ajuda Timor Leste haree ba Lei Sibernetika.
Prezidente Republika Jose Ramos Horta hatoo kestaun nee ba jornalista sira, bainhira remata simu karta kredensial husi Embaixador Alemanha mai Timor Leste iha Palasiu Prezidensial Nicolau Lobato, Dili, Sesta (30/01/2026).
Prezidente Republika hatete, Artificial Intelligence (AI) iha nia vantajen diak maibe iha mos impaktu negativu, tanba nee husu Governu presiza kolabora ho nasaun neebe avansadu sira hodi haree konaba seguransa Lei Sibernetika nia.
“Hotu-hotu iha mundu tomak hahu uluk antes de fila ba Prezidente, hau hola parte iha grupu internasional ida, ami halo enkontru iha Madrid para hamutuk ho Prezidente Fransa atu lansa tratadu internasional ida konaba AI, prosesu teknolojia nee diak tebes ba ekonomia, ba estudu, buat hotu-hotu nee avansadu los, pozitivu, maibe buat hotu-hotu ema seluk bele uza ba negativu,” dehan Prezidente Republika.
Nia hatete diak liu halo kolaborasaun ho nasaun avansadu sira iha ASEAN nomos iha Australia, no nasaun seluk hodi bele haree konaba lei kontrola ba AI.
“Governu tenke haree, promeiru diak liu halo kolaborasaun metin ho Australia ho Indonezia, no Singapura, rai sira ASEAN nee, sira hotu-hotu preokupadu ho ida nee, sira avansadu liu, do que ita intermus sira nia kombate ba atividade ilegais sibernetiku bele apoiu ita, organizasaun oin oin inklui privadu,” dehan PR Horta.
Xefe Estadu hatete, ida nee laos luta neebe fasil, maibe ho esforsu Governu nian ho kolaborasaun ho nasaun seluk bele rezolve problema lei sibernetika nee rasik.
Aleinde nee, lei sibernetika oras nee dadaun Governu halo diskusaun makaas hela, ida nee presiza aselera lalais ka oinsa, hatan ba kestaun nee Prezidente Republika hatete, klaru ida nee tenke aselera maibe tenke husu apoiu makaas husi FBI, Polisia Internasional Amerika nian.
“FBI sira hau konhese diak, hau sempre enkontru ho sira, Polisia Federal Australia, Polisia Indonezia, Singapura, rai sira nee mak ativu diak tebes i hatene konaba ida nee,” katak PR Horta.
Aleinde vizita, Primeiru Ministru Australia mai Timor Leste pozitivu saida mak Timor Leste hetan, hatan ba kestaun nee Prezidente Republika hatete pozitivu boot los tanba Primeiru Ministru Austraia mai Governu halo resepsaun diak los, kuandu PM Australia mai media lubuk ida Australia nian mai no ho maneira Timor Leste simu, sai pozitivu los iha Media Australia, entaun husi informasaun nee ema ruma iha Australia seidauk rona konaba Timor entaun husi media ema rihun ba rihun haree sira kontente bele mai vizita Timor.
Vizita nee hanesan mos marketing promosaun turismu iha Timor, ida fali hatudu ba Australia katak Timor seguru los, nee enkoraja Turista no investor mai halo investimentu iha Timor.
Nunee mos konaba problema Greater Sunrise nee garantidu ona no lao dadaun ona, tinan ida nee nia laran sira sei konklui iha Xina, demora nee tanba prosesu nee komplikadu los, kompleksu mete hatama impostu oin-oin husi Australia no TL nia.
“Greater Sunrise nee laos 100% ita nia, balun hanoin nee ita nian, lae. Gas iha tasi okos nee 2 mill ka 3 mill iha tasi okos nee, gas balun iha Australia nia rai, mesmi halo tiha fronteira maritima mais Australia sei iha pelumenus 20% entau pipeline mai Timor tenke halo negosiasaun ho Australia,” katak nia.
Nia hatete negosiasaun nee halo diak los iha tinan hirak nia laran, PM Xanana domina no hatene kaer hodi rezolve 100%, teknikamente no legalmente PM Xanana hatene.
(eme)
