Labele Husik Moras Kankru, Hasoru Sira Nia Moras

Foto Ilustrasaun

DILI, STLTIMORLESTE.com – Labele husik moras kankru, hasoru sira nia moras, tanba luta kontra kankru laos deit kona-ba asistensia medika, maibe mos kona-ba umanidade no justisa.

Relasiona ho komemorasaun loron kankru mundial iha 04 Fevreiru 2026, lori mensajen neebe klaru katak, hakotu kualker dezafiu ba pasiente kankru sira hodi hetan asesu ba tratamentu laos ona slogan deit, maibe hanesan lia ida atu halo akselerasaun liu husi asaun real oin-oin.

Tuir komunikadu neebe STL asesu husi Fundasaun Alola hatete, loron kankru mundial fo hanoin fali katak luta kontra kankru laos deit kona-ba asistensia medika, maibe mos kona-ba umanidade no justisa. Ho tema ‘United by Unique’, ita simu konvite atu asegura katak ema hotu, liuliu feto sira neebe luta hela hodi hetan asesu ba tratamentu neebe dignu no apoiu olístiku neebe inklui emosional no sosial.

Iha Timor Leste, dezafiu boot oioin sei sai hela kestaun ba esforsu hodi kombate moras kankru, obstaklu sira nee halo komunidade sira susar tebes atu halao deteksaun sedu nuudar xave ida atu prevene moras kankru, aumenta tan ho prosesu tratamentu kankru neebe sei konsentra deit iha sidade. Ba feto sira neebe hela iha area rural, limitasaun fasilidade skrining ba kankru serviks no kankru susun sai hanesan impedimentu mediku ida neebe presiza rezolve lalais liuhusi distribuisaun infrastrutura saude neebe hanesan iha territoriu laran tomak.

Tinan 2026 sai hanesan momentu global ida atu hametin liu tan komitmentu koletivu entre Governu Timor Leste ho parseiru internasional sira ba dezenvolvimentu servisu onkolojia neebe independente iha rai laran. Ida nee hanesan solusaun atu hamenus dependensia ba transferensia pasiente ba rai liur hodi halao tratamentu saude neebe presiza kustu boot no tempu naruk.

Iha parte seluk, tenke brani atu kontra stigma no impedimentu informasaun neebe durante nee halo komunidade sira susar atu buka ajuda medika. Liu husi knaar ativu husi organizasaun oioin neebe iha komitmentu ba kombate kankru, hanesan Fundasaun Alola, edukasaun kona ba perigu husi kankru sai hanesan movimentu nasional neebe bele too iha uma-kain ida-idak, liu-liu iha area rurais. Ida nee atu asegura katak konesimentu kona-ba prevensaun no deteksaun sedu lais ona buat neebe “karun” ka luxu, maibe hanesan direitu baziku ba sidadaun ida-idak, nunee la iha tan pasiente neebe tarde atu hetan atendimentu mediku tan deit falta informasaun ka distansia jeografiku.

Tanba neei mai uza momentu nee atu hametin solidariedade, habelar esperansa, no kria serteza katak la iha ema ho moras kankru ida neebe sente mesak iha sira-nia jornada luta hasoru moras kankru.

Iha sorin seluk Pasiente Kankru, Ines Noronha neebe lori nia oan mai konsulta iha Sentru Saude Komoro dehan, dadaun nee nia halo hela tratamentu saude ba moras kankru neebe nia sofre iha HNGV. Kada fulan nia sempre halo tratamentu saude iha neeba, kuandu la kontrola moras nee bele aumenta i ladiak. Needuni hanesan moras nain tenke halo tuir saida mak husi parte mediku sira koalia.

“Hau sofre hela moras kankru susun, neebe kada fulan nee sempre bá konsulta iha HNGV hodi simu aimoruk. Kuandu la bá konsulta, moras nee bele aumenta no halo ita terus ladiak,” dehan nia.

Nia afirma, bá pasiente sira neebe hela iha Dili nee diak, tanba distansia bá HNGV nee la han tempu. Ba sira neebe hela iha Munísipiu neemak tenke mai toba hein iha familia nia uma iha Dili mak ba konsulta, tanba fatin tratamentu nee iha deit Dili.

Neebe husu bá governu atu bele harii fatin tratamentu bá moras nee iha mos Munisipiu sira seluk, tanba feto maluk sira neebe iha rural nee balun too agora labele asesu bá tratamentu mediku tanba deit distansia neebe dook.

Nia hatutan, luta kontra moras kankru no moras sira seluk, importante mak tenke badinas kontrola no halo tratamentu saude iha ospital neebe besik. Tanba nee presiza fatin tratamentu bá moras kankru sira iha Munisipiu hotu, atu nunee feto maluk rural sira mos bele asesu hotu.

(dom)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *