BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Aban (27 Fevereiru 2026) Governu liu husi ministeriu rua lansa regulamentu utilizasaun rai (Uso de Solo) iha Munisipiu Baukau.
Sekretariu Munisipal Planeamentu Investimentu no Dezenvolvimentu (PIDI), Eduardo Filipe Ximenes hateten, lansamentu refere sei prezide husi Ministeriu Administrasaun Estatal (MAE) no Ministeriu Planeamentu no Investimentu Estratejiku (MPIE) ho objetivu atu halo levantamentu kadastru ba utilizasaun rai iha sidade urbana, neebe tuir planu sei kobre husi Suku urbana sira hanesan, Suku Tirilolo, Kaibada Makasae, Bahu, Buruma, Kaibada, Buibai no Builai.
“Suku 7 nee sira sei tama hamutuk ho hau sai ekipa ida para servisu hamutuk halo levantamentu uso de solo nee, uso de solo nee atu ema nia uma iha laran, administrasaun publiku ruma iha laran karik nee laos ita nia problema, nee Governu nia problema, atu iha kompesasaun ba laiha kompesasaun laos ita nia problema,” hateten PIDI, Eduardo Filipe Ximenes liu husi diskursu iha salaun apuramentu Vila Nova Baukau, Kinta (26/02/2026).
Nia sublina, levantamentu ba uso de solo nee, Autoridade Munisipal sei kria ekipa ida inklui ho Autoridade Suku 7 refere atu apoiu empreza PT.Nusatara hodi servisu durante fulan 8 iha tinan nee, halo levantamentu kadastru ba iha rai sira neebe iha sidadaun urnaba, atu difini ba zona administrasaun publika, ekonomiku, habitasaun komunitaria, kultura, koperativa no seluk tan.
Nia informa, bainhira servisu fulan 8 iha Suku 7 refere remata sei kontinua iha suku urbana sira seluk iha Postu Administrativu Laga, Baguia, Kelikai Antigu, Venilale, Vemasi, Matebian no Kelikai.
“Depois lansamentu ida nee ba oin ita komesa servisu ona ba levantamentu uso de solo nee,” Eduardo informa
Iha sorin seluk Xefe Suku Buruma, Libório dos Santos Freitas apresia ho planu Governu neebe konsidera Suku Buruma nuudar Suku urnaba iha Postu Administrativu Baukau Vila, tanba nee sei kopera no apoiu ho ekipa husi Autoridade Munisipiu ba iha levantamentu uso de solo refere.
“Nuudar Autoridade sempre prontu kontribui, karik ekipa sira presiza atu hetan informasaun husi Suku ita nafatin, ita prontu fo informasaun,” Libório katak.
Entretantu tuir nota informativu neebe STL asesu dekretu lei ba uso de solo iha Timor-Leste mak, Lei No. 12/2017 no Lei kuadru politika nasional ba ordenamentu territoriu no urbanizmu husi Lei No. 13/2017, lei ba rai nomos Dekretu Lei No. 27/2012 kona-ba rejime juridiku jestaun no utilizasaun rai nian. Husi lei hirak nee hatuur prinsipiu ba uso de solo neebe sustentavel, proteje ambiente, no promove dezenvolvimentu ekonomiku no sosial neebe iha benefisiu mak hanesan, konserva ambiente hodi proteje biodiversidade no regula klima, dezenvolve ekonomia hodi kriasaun empregu no aumenta renda komunidade, proteje komunidade hodi prevene desastre natural hanesan inundasaun no deslizamentu ba rai terra, regula urbanizasaun iha faze konstrusaun uma, estrada no infraestrutura seluk tan.
(tom)







