DILI, STLTIMORLESTE.com – Foin lalais kazu neebe viral iha media sosial katak, sidadaun Indonezia feto ida hakat liu Fronteira Batugade ba Indonezia ho pasaporte overstay, maibe iha tempu neeba pesoal naran Olivio Pinto iha Servisu Imigrasaun tau ona sinal iha sidadaun nee nia pasaporte no sistema, atu nunee wanhira nia fila mai Timor Leste (TL) sei selu multa US$ 150, kuandu la selu multa sidadadun nee labele halo viajen too tinan 3.
“Hau hatete katak, wanhira sidadaun ida nia konfesa katak nia laiha forsa ekonomia atu bele multa ba pasaporte overstay ka viza neebe mate ona, ita labele tahan nia, hela iha ita nia rai maibe ita fasilita nia liu, maibe tau sinal ruma iha nia pasaporte no alerta iha sistema, wainhira tau ona sinal ruma iha nia pasaporte tuir lei depois tinan 2 ou 3 mak foin nia bele tama fila fali Timor, depois tama mos nia tenke halo pagametu, tanba sinal iha ona sistema no iha nia pasaporte rasik,” hatete Diretora Ezekutivu Servisu Migrasaun, Superintendente Xefe Polisia, Natercia Eufrasia Soares Martins ba jornalista sira iha salaun MI Kaikoli, Kuarta nee (11/03/2026).
Nia dehan, rezultadu husi prosesu investugasaun hodi rekolha dadus no informasaun kona-ba alegasun kontra membru Servisu Imigrasaun ho Olivio Pinto nee fasilita sidadaun Indonezia feto ida liu Fronteira uza pasaporte mate, maibe pesoal neebe tuir gregas uza karimbu ka sinal ida iha ninia pasaporte no sistema, wanhira nia fila fali mai Timor tenke selu multa, sei la selu sidadaun nee labele halo ona viajen durante tina 3.
“Ami sei publika fila-fali atu bele hatene, iha tempu neebe ami simu informasuan kona-ba alegasaun kontra ita ninia membru ida katak, tuir informasaun iha media sosial dehan katak nia fasilita sidadaun Indonezia ida sai husi Fronteira ida nee kontra regras, iha tempu neebe ami simu infromasaun sira nee liu husi media, ita hola kedas asaun mediata forma ekipa ida halo ona investigasaun, iha prosesu investigasaun nee ita foti informasaun sira nee hotu no evidensia husi testemunha nomos evidensia fiziku hanesan sistema no pasaporte rasik, liu husi Koordenasaun Imigrasaun nian ho Parseiru Autoridade Indonezia ninia nomos esforsu husi ita ninia adidu neebe koloka ona iha Fronteira, neebe ita konsege hetan individu nee ninia pasaporte kopy nomos karimbu neebe mak tau wainhira nia sai, ” nia informa.
Nia esplika, ho evidenisa neebe Ekipa Servisu Imigrasaun foti nomos infromasun husi individu sira neebe mak haree no prova katak, pesoal nee hola desizaun tuir hela regras neebe iha.
“Evidensia neebe ita rekolha indika katak, iha nia pasaporte iha alerta sai ninia katak nia hetan multa, maibe nia la multa, wainhira nia tama, nia tenke selu fali multa, nomos iha ita nia sistema alerta iha neeba individu ida nee la selu multa ba nia overstay loron ida, signifika nia vistu mate loron ida, wainhira sai husi ita nia teritoriu, ho ida nee ita hakarak publika sai katak, ita nia pesoal nee hola desizaun la viola regra neebe iha no pesoal rasik laos pesoal neebe hodi tau karimbu, individu ida nee nia servisu hanesan tizoreiru neebe simu osan ba ema sira neebe ita prega multa, nee laiha ligasaun ho karimbu neebe mak tau iha neeba, maibe evidensia neebe mak iha nia pasaporte fo ona alerta katak nia hetan multa bainhira nia tama, no iha sistema mos tau alerta ba nia katak nia kontra halo ona viola ba hela liu tiha loron ida nia vistu nee mate,” nia kaolia.
Nia esplika, tanba nee husu ba publiku wainhira simu informsaun ruma hakarak publika iha media sosial hanoin nee dever tomak sidadaun nian, tanba sidadaun sira sai matan, tilun no ibun ba iha autoridade relevante.
“Maibe pelumenus iha prova ruma para nunee ita bele garante prosesu nee ba individu neebe mak kontra ou halo violasaun regras ida nee, mais ida nee la impede komunidade tomak para atu labele hatoo informasaun, maibe agradese kontinua nafatin sai matan,tilun no ibun ba iha Servisu Imigrasaun nee,” nia afrima.
Iha fatin ketak, Akademista UNTL, Antonio dos Santos esplika, servisu Imigrasaun lao diak tebes, tanba sira detekta ona katak, sidadaun feto neebe hakat liu Fronteira nee hatudu ona membru imigrasaun Olivio Pinto la sala, tanba pasaporte neebe mate liu loron ida nee nia tau ona karimbu iha pasaporte nee rasik nomos tau ona sinal iha sistema, wainhira sidadaun nee halo viajen ba nasaun seluk ou mai fila fali Timor nia tenke multa, sei la multa nia sei la viajen too tinan 3.
“Hau hanoin ita nia ema nee la sala, tanba lei iha katak wainhira sidadaun ida osan laiha atu multa, sira sei fo sai nia hakat liu fronteira, maibe tenke ho karimbu katak nia la multa, maibe nia sei la tama fali mai Timor ou nasaun sira seluk durante tinan 3, se nia hakarak viajen nia tenke multa mak foin lao fali, ita la viola tanba ita nia lei fo hela dalan,” nia afirma.
(jen)
