DILI, STLTIMORLESTE.com – Kazu Eis Sekretariu Estadu Arte no Kultura (SEAK) ho inisial TC, neebe komete krime hasoru lezada Levenita Maria hanesan nia feen (matebian), ba prosesu nee Tribunal rona sasin husi Mediku Forensik Hospital Nasional Guido Valadares (HNGV).
Iha sala Julgamentu laran, sasin Z deklara katak, nia halao nia knaar hanesan medisina Forensik, maibe ba kazu ida nee nia la prezente iha prosesu autopsia.
Sasin deklara, maibe nia iha konhesimentu konaba kazu nee, tanba iha relatoriu hotu iha nia kopia iha sira nia dokumentus.
Sasin deklara, tuir relatoriu neebe iha sasin haree katak, durante autopsia hasai fotografia hahu husi inisiu too remata. No iha relatoriu autopsia nee hatudu katak, rejista sinal mean iha parte rua, ida iha matebian nia kakorok, ida iha parte matebian nia liman.
Sasin deklara, sinal neebe hetan iha kakorok kauza husi tali neebe kesi iha matebian nia kakorok ka presaun husi tali neebe uza. Kona-ba ida iha liman sinal neebe antes akontese ona liu loron rua ka tolu depois de matebian mate. Tanba nee lezada mate ona mak sinal sira nee sei lakon.
Sasin deklara, matebian mate kauza husi menus oksizenio.
Rona tiha sasin, Tribunal adia ba loron seluk hodi tama ba iha faze alegasaun.
Iha indisus sufisiente katak, lezada iha relasaun ho arguidu hanesan feen ho laen dezde tinan 1995 no sira mos iha oan nain haat.
Durante lezada ho arguidu moris hamutuk sempre iha problema.
Iha loron 08 fulan Abril tinan 2021, iha uma Bebonuk, iha oras 08h00 dadersan lezada hetan agresaun fizika husi arguidu mak hanesan, arguidu uza liman sikun fai iha lezada nia hirus matan, nunee kauza moras.
Bainhira lezada hetan agresaun fizika nee, lezada mos telefone kedas ba nia bin hodi konta tuir arguidu nia hahalok nee.
Iha fali loron 09 fulan Abril tinan 2021, lezada (matebian) ho nia oan mane ba iha sasin nia uma ho tanis hodi konta tuir katak, hodi kalan arguidu uza liman tuku kona iha lezada nia kotuk laran kauza moras no bubu metan, nunee sasin mos haree kedas bubu no metan sira neebe mak iha lezada nia isin.
Iha loron 12 fulan Abril tinan 2021, lezada ba hasoru fali nia prima hodi konta tuir katak, hodi kalan arguidu mak baku, nunee sasin mos kumu kedas lezada nia isin lolon sira neebe mak lezada sente moras.
Iha loron 09 fulan Maiu tinan 2021, iha uma Bebonuk, arguidu uza liman hodi tuku kona iha lezada nia kotuk laran no lezada nia liman los hetan bubu metan.
Iha loron 15 fulan Maiu tinan 2021, entre lezada ho arguidu diskute malu, nunee iha oras 20h00, kalan lezada (matebian) tama ba kuartu laran hodi save tiha odamatan husi laran, nunee too fali dadersan lezada mate tiha ona ho kondisaun tara aan iha kuartu laran.
Motivu husi problema nee tanba arguidu halo amante ho feto seluk.
Konsekuensia husi arguidu nia hahalok nee mak halo lezada sente moras no bubu iha kotuk laran, liman, tanba hetan tuku no sikun ho liman beibeik husi arguidu.
Arguidu halo ho forma livre, deliberada no konsiente, hatene momos (ben sabendo) katak, uza liman hodi tuku no sikun bele halo moras, no bubu e halo beibeik agresaun fizika (mal trata) bele halo lezada hanoin barak ou triste no too ikus mai lezada deside hodi tara aan too mate, tanba deit lezada la aguenta ona ho arguidu nia hahalok nee, maibe arguidu halo nafatin nia hahalok nee, hanesan meius ou instrumentu ida neebe mak apto no adekuadu hasoru lezada.
Arguidu mos hatene hela katak nia hahalok sira nee proibidu tuir lei penal.
Tanba nee arguidu TC hanesan autor material, ba pratika krime, Maus Tratus ba Konjuje, tuir artigu 154 kodigu Penal, ho referencia Lei no. 7/2010, no artigo 35 alinha B (Violencia Domestica).
Hatan ba faktus neebe iha, arguidu deklara katak, kalan arguidu nia ferik oan (matebian) toba antes ona iha tuku 9 no arguidu toba iha tuku 10.
Entaun iha momentu neeba lezada no arguidu nia oan sei kiik, tenke hemu susu-been presiza kopu ho tisu sira nee hotu, entaun lezada (matebian) toba antes tiha ona taka tiha odamatan.
Arguidu deklara, babain lezada (Matebian) toba labele gangu, se wainhira gangu entaun bele provoka nia nervozu ho ida nee, arguidu deside toba ho nia oan sira.
Arguidu deklara tan, kuandu arguidu husu atu ba foti susu been, popok no tisu iha sira nia kuartu, entaun bolu lezada (matebian) iha neeba lezada (matebian) hateten katak labele gangu “hau toba” maibe arguidu deklara katak odamatan xave hotu, entaun arguidu deside hasai osan hodi ba sosa popok, susu-been tisu.
Arguidu informa, iha tuku ida madrugada arguidu mak hader, tanba labarik hader atu hemu susu-been entaun arguidu mak hader halo susu-been ba nia oan hemu. Depois ida nee tuku hitu dader, arguidu mak kontinua trata susu-been ba nia oan hemu.
Arguidu mos deklara ba Tribunal katak, iha momentu neeba arguidu bolu nia oan naran Alex, “dehan tanba sa mak ita nia inan to agora seidauk hader”, entaun sira haree lezada (Matebian) seidauk hader, tanba baibain nee lezada (matebian hader tuku neen.
Arguidu deklaran tan, depois ida nee arguidu kontaktu ba nia alin ida dehan, imi mai lai para hodi loke odamatan ho jandela ho nunee arguidu nia alin dehan se hanesan nee imi baku rahun odamatan ho janela, depois arguidu mos kontaktu ba sasin ida, no sasin mos dehan katak, hein lai vitima nia naan Jonas ba tiha, maka baku rahun janela no odamatan.
Arguidu dehan, depois sira baku rahun odamatan no janela Jonas mak haree kertas ida, no Jonas dehan “hau nia feton mate tiha ona” hosi ida nee arguidu bandu nia oan sira labele kaer ho razaun katak, se imi kaer aban bainrua sei ba teste iha Forensik neeba orsida parte Forensik duun ba ita boot sira katak ita boot sira nia liman mak kona.
Audensia julgamentu nee, Prezide husi Juiz kolektivu Jose Gonçalves, José Quintão, Jumiaty Freitas, Ministeriu Publiku reprezenta husi Prokurador Hernani Rangel, akompana husi asistente Adelina Meluk, Olivio Barros arguidu hetan asistensia legal husi Advogadu Privado Pedro Aparicio.
(ter)
