DILI, STLTIMORLESTE.com – Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili (TJPID) halao julgamentu ba arguidu ho inisial NP, tanba komete krime Deskaminu no Fraude Fiskal.
Tuir akuzasaun katak, iha loron 03/02/2025 arguidu NP liu husi ninia empreza naran DIASBFJ, Unip. Lda, ho endresu Aldeia Lisbutac, Suku Manleuana, Postu Administrativu Dom Aleixo, Munisipiu Dili, ho numeru kontaktu +67074196550 no email napopacheco880@gmail.com, kompras tabaku ho marka Malboro Mean, 420 boxes, iha empreza MIENG LY HENG INVESMENT CO, LTD, iha Phnom Penh, Cambodia, maibe iha invoice hakerek fali toilet paper 420 boxes ho presu USD 5,040.00, no 121 boxes ho presu US$ 1,694.00 nunee, ho total presu hamutuk US$ 6,734.00.
Iha loron 17/03/2025, sasan to iha Portu Tibar Timor Leste, arguidu NP utiliza empreza Everise Warehousing and Transport, Rua Belarmino Lobo 2, Bidau Lesidere, hodi trata dokumentus iha sistema Asycuda, nafatin utiliza naran merkadorias toilet paper no A4 Printing paper, liu husi kanal mean.
Nunee bazeia ba artigu 160, artigu 164, no artigu 170, husi Dekreitu Lei N°, 87/2022, 5 de Abril, iha loron 19/03/2024, tuku 10h:00, membrus ekipa operasional Autoridade Aduaneira neebe kompostu husi JdC, MA no AJdCRB iha Seksaun Verifikasaun Merkadorias iha Portu Baia Tibar, halo inspeisaun fizika be merkadorias neebe importa husi arguidu NP, liu husi ninia empreza naran DIASBFJ, Unip. Lda, ho kontener 1x20ft, ho marka CMAU2127771 ho numeru AKC0423430, hatudu rejultadu katak, sasan merkadoria iha kontentor nia laran laos toilet paper no A4 Printing Paper, maibe sigaru ho marka Marlboro Red humutuk 420 kaixa.
Bazeia ba rejultadu inspeisaun refere, iha loron 26/03/2025, Komisariu Autoridade Aduaneira, aprejenta autu notisia no mos halo termu entrega ba kazu refere iha Departamentu Investigasaun Kriminal (DIK-PNSIK), hodi produs efeitus de investigasaun.
Nunre, iha loron 11/04/2025, tuku 15h:18, membrus polisia PNSIK halo autu aprensaun ba objeitus aprendidus sigaru Mariboro Red ho kuantia 420 boxes, no aprejenta autu notisia mai Ministeriu Publiku, hodi produs efeitus ba prosedimentu kriminal.
Aleinde nee, konforme rezultadu peskija neebe mak Autoridade Aduaneira halo iha sistema baze de dadus hatudu katak, iha loron 11/11/2024 no iha loron 19/12/2024, arguidu liu husi ninia empreza naran DIASBFJ, Unip. I.da, importa merkadoria ho item neebe hanesan ho naran A4 paper no tissue, mai husi nasaun Thailand no China, no iha altura neeba liu husi kanal verde, tanba nee ekipa operasional Autoridade Aduaneira portu Tibar, la konsege halo inspeisaun ba item hirak nee, no arguidu konsege lori item hirak nee sai husi Portu Tibar.
No arguidu NP liu husi ninia empreza naran DIASBFJ, Unip. Lda, ho livre konsiensia kompras tabaku ho marka Malboro Mean, 420 boxes, iha empreza MIENG LY HENG INVESMENT CO, LTD, iha Phnom Penh Cambodia, maibe iha invoice hakerek fali toilet paper 420 boxes ho presu USD 5,040.00, no A4 printing paper 121 boxes ho presu US$ 1,694.00, nunee ho total presu hamutuk US$ 6,734.00. (dolar amerika rihun neen, atus hitu tolu nulu resin hat), ho intensaun atu la deklara ho lolos sasan merkadoria hirak nee iha Autoridade Auduaneira ka Autoridade kompetente sira seluk, hodi hases-an husi responsabilidade pagamentu taxa neebe mak sujeita ba arguidu.
Arguidu NP husi ninia empreza naran DIASBFJ, Unip. Lda, hatene mos katak, atu importa merkadoria tabaku refere husi Kambodia mai Timor-Leste, presiza hetan lisensa no autorizasaun husi Ministeriu relevantes, nomeadamente Ministeru Saude, husi Dekreitu Lei Nº. 51/2023, 24 de Agostu, sobre kompetensia Gabinete de Lisensiamentu no Registu ba Aktivadades Saude (GLRAS), no Dekreitu Lei Nu. 14/2016, 13 de Janeiru, sobre regulamentu de rotulajen de produtus do tabaku, maske nunee arguidu NP, liu husi ninia empreza naran DIASBFJ, Unip. Lda, ho livre konsensia importa tabaku hirak nee mai Timor-Leste la iha lisensa.
Arguidu NP, mos hatene katak, nia hahalok nee nudar aktu ida neebe lei bandu no nudar aktu krimi ida neebe bele hetan kastigu tuir lei penal, maibe arguidu kontinua nafatin pratika aktu hirak nee hodi hamosu rezultadu.
Ho hahalok sira nee, konstitui arguidu NP nudar autor material ho forma konsumadu ba konkursu krime Fraude Fiskal no krime Deskaminu, neebe previstu no punidu iha artigu 314, no artigu 317 husi Kodigu Penal.
Hatan ba akuzasau nee arguidu deklara katak, faktus neebe konsta iha akuzasaun balu los no balu lalos.
Arguidu deklara, nia laos nain ba kompania, maibe momentu neeba iha sidadaun Indonezia ida bolu arguidu hodi husu dehan, se o hakarak tama servisu ami bele fasilita o. No sidadaun refere haruka arguidu hatama nia dokumentus, tanba nee arguidu mos fasilita nia dokumentus, no sidadaun nee entrega uluk osan seribu dolar ba arguidu.
Arguidu rekonhese, dokumentus neebe iha nia parte maka asina, maibe konaba dokumentus neebe iha nia parte la lee kompletu.
Arguidu deklara, kona-ba hatama tabaku iha portu Dili nia parte la iha konesementu.
Arguidu deklara, iha momentu neeba Ministeriu Finansa telefone ba arguidu, tanba nee maka arguidu mos ba iha Portu Tibar hodi mai presta deklarasaun iha Polisia.
Arguidu deklara, sidadaun refere maka trata dokumentus, maibe arguidu nia intervensaun maka iha asina deit, no osan neebe iha sidadaun refere entrega ba iha arguidu, depois de arguidu asina dokumentus neebe iha.
Arguidu deklara, numeru neebe sidadaun refere kontaktu ba iha arguidu, sidadaun nee mos informa atu numeru neebe sira kontaktu tenke hamos tutuir.
Sasin Domingas da Costa Ximenes deklara katak, sira nia empreza halao servisu konaba importasaun sasan, momentu neeba sira nia patraun haruka sasin ba rejistu hodi sasan tama mai.
Sasin deklara, ikus mai sira rona fali husi sira nia estaf neebe servisu iha Portu Dili hateten katak, sasan sira neebe haruka mai laos Tisu ho Hafes, maibe sigaru Malboro mean.
Sasin deklara, kona-ba inspesaun nia parte la iha konhesimentu konaba ida nee.
Sasin Adelino da Silva Staf Top 1 deklara, problema iha sasan konter nee, tanba sira hakerek dehan tisu, maibe sasan sigaru fali.
Sasin deklara, sira hare kontainer sasan la tuir lista neebe iha, tanba nee sira entrega ona sasan sira nee ba iha alfandega.
Sasin informa, momentu neeba sira la tula sai kontainer, tanba sinal sistema hatudu dehan kontainer neebe iha mosu kanal mean, ho ida nee sasan labele tula sai husi parte alfandega nian halo inspesaun.
Sasin W hanesan nain ba kompania Top 1 deklara katak, momentu neeba sasin iha China hela, kolega China ida maka kontaktu nia atu trata nia dokumentus, maibe nia la hatene kolega nia naran no konese nia, maibe fo hatene deit nia kompania naran.
Sasin deklara, momentu neeba sasin iha hela China, kontaktu malu hotu tiha sidadaun nee manda nia dokumentus ba iha sasin liu husi watsahp, no sasin hare dokumentus neebe iha nain ba kompania nee Timor oan nain ida.
Sasin deklara, momentu neeba seidauk selu taxa, tanba iha portu Dili sira hare sasan nee sigaru, tanba nee sasin koko telefone ba numeru neebe husu ajuda, maibe nia blokeia tiha sasin.
Rona tiha sasin, Tribunal adia ba loron seluk hodi rona sasin.
Audensia julgamentu nee, prezide husu Juiz Kolektivu, Arjentino Nunes, Zulmira Auxiladora, Ivan Patrocenio, Ministeriu Publiku reprezenta husi Prokurador RogerioViegas, arguidu hetan asistensia legal husi Advogadu Privadu nain ida.
(ter)
