DILI, STLTIMORLESTE.com – Deputadu sira iha Parlamentu Nasional (PN) preokupa ho Komisaun Anti Korupsaun (KAK) neebe seidauk kompleta pagamentu ba peritus Hipolito Gama neebe halao servisu elabora materia anti korupsaun ba Ensino Superior, tanba nee Komisariu KAK klarifika katak, KAK halo pagamentu ba iha Hipolito Gama nuudar konsultor bazeia ba rezultadu servisu neebe produs.
Tuir Komisariu KAK, Rui Pereira katak, KAK kontrata Hipolito nuudar konsultor atu dezenvolve kurrikulu anti korupsaun neebe mak sai hanesan planu KAK ninian, oinsa atu introduz materia anti korupsaun iha Ensinu Superior sira. No planu nee laos komisariu nia mandatu mak foin iha, maibe iha Komisariu sesante agora Ministru Justisa nia tempu planu nee mos iha tiha ona.
Komisariu dehan, Hipolito uluk kontratu nia hanesan Asessor atu dezenvolve materia anti korupsaun nian, maibe iha Komisariu nia mandatu Komisariu halo mudansa.
“Maibe iha Komisariu nia mandatu, Komisariu halo mudansa, neebe laos hanesan asesor maibe hanesan konsultor, selu nia bazeia ba out-put, laos selu fulan fulan hanesan reklamasaun nee, neebe ita selu nia bazeia ba out-put servisu neebe nia produs,” dehan Komisariu KAK, Rui Pereira ba jornalista sira iha Farol, Tersa (24/03/2026).
Komisariu hatutan, Hipolito la servisu mesak iha ekipa ida neebe lidera husi Adjuntu Prevensaun Rozario ho Diretor Antoniho no ekipa kiik ida neebe hamutuk ho Hipolito dezenvolve materia nee. No materia sira neebe dezenvolve sempre mai halo aprezentasaun iha Komisaun no Adjuntu sira iha Konselhu Konsultivu KAK nian, depois mak foin halo pagamentu.
Rui esklarese, bazeia ba informasaun neebe deputada sira levanta iha Parlementu Nasional dehan, 27 mil atu selu hotu ba Hipolito, maibe kontratu iha laran tau kedan osan mak nee, maibe selu nee bazeia ba out put, tanba nee Hipolito nian faze iha sanulu resin tolu (13) nia foin too iha faze hitu, portantu selu nia tuir montante neebe temi nee no selu tuir produtu neebe nia produs. Tanba nee faze ida hotu selu no faze tuir mai halo hotu selu, no selu faze por faze, no bazeia ba out put servisu.
Komisariu reforsa, sira hein hela Vise Ministru Asuntu Parlamentar, Aderito Hugo da Costa haruka karta mai iha KAK mak KAK sei fo resposta no klarifikasaun no mos aneksa dokumentus kontratu, dokumentus pagamentu no rezultadu servisu neebe produs too ona iha faze neebe. Tanba nee, hein hela karta ofisial ida husi Vise Ministru Asuntu Parlamentar mai iha KAK, prontu atu fornese informasaun, konsidera KAK la viola ema ruma nia direitu.
Reforsa, oras nee daudaun KAK prepara hela dokumentus kontratu sira, dokumentus pagamentu no andamentu servisu nian, tanba Komisariu lakohi hola risku selu buat neebe direitu ninian. No Komisariu selu bazeia ba produtu no kontratu, tanba kontratu nia hanesan konsultor laos hanesan asesor.
Dehan, Komisariu lakohi rekruta asesor sira mai loron loron tuir deit la halo buat ida, iha KAK hahu Komisariu halao nia funsaun kontratu asesor sira tenke tuir servisu neebe iha, no kontratu konsultor tuir nesesidade servisu neebe maka iha, sira ba tenke produs buat ruma, laos selu saugati deit osan Estadu nian.
Akresenta, kontratu nee ba servisu tinan ida nian, osan bele preve 27 mil no osan nee la signifika selu hotu ba peritus nee, maske nia direitu maibe nia halo saida ho osan 27 mil nee.
Iha sorin seluk, Akademiku UNTL, Sebastiao Dos Santos dehan, KAK tenke fo justifikasaun ida klean atu labele hamosu duvidas.
“Hanoin KAK mos bele fo justifikasaun ida neebe klean, atu parte hotu bele hatene kona-ba lalaok pagamentu nian,” dehan nia.
Afirma tan, KAK nia papel atu kombate korupsaun, tanba nee importante ho asuntu sira hanesan nee, tenke hatoo justifikasaun, atu parte hotu bele hatene.
Antes nee Xefe Bankada PLP, Deputadu Maria Angelina Sarmento hatete, husu ba Vise Ministru atu enkamina informasaun nee ba KAK, Lei define KAK nia funsionamentu nuudar Polisia kriminal espesializadu iha kombate korupsaun. Maibe haree husi pratikas sira neebe KAK implementa, halai dook husi knaar ida atu kombate korupsaun.
“KAK kontrata tiha peritu ida atu elabora materia Anti-Korupsaun ba Ensinu Superior ho montante osan hamutuk U$$ 27.000 atu halo servisu ida nee maibe peritu refere finaliza tiha nia servisu mais KAK la halo pagamentu tuir termu kontratu neebe iha,” hatete nia.
Hatutan, tuir termu kontratu ho total hamutuk US$ 27.000, ba primeiru kontratu selu ona montante US$ 9,000, tuir mai pagamentu segundu selu tan US$ 3,600 nee duni konsege selu US$ 12,600 sei falta atu selu US$ 14,400 maibe teki-teki komisariu KAK dehan osan nee laiha ona hodi la halo tan pagamento ba pesoal refere.
Esplika, pergunta mak nee, osan nee ba tiha neebe, tanba sa mak termu kontratual nee hakerek ho montante US$27 mill maibe la selu tuir ida nee.
Hatan ba kestaun nee, Vise Ministru Asuntu Parlamentar, Aderito Hugo da Costa hatete, Vise Ministru sei envia karta ba KAK atu fo resposta detalhu, maibe se KAK mak komete fali ida nee lamentavel tebtebes.
“Deputada Maria Angelina nian akontesimentu iha KAK ninian projetu kontratu neebe ke iha ami sei envia ba KAK atu bele fo resposta ba situasaun ida nee, loos duni Deputada nia observasaun loos se KAK halo atuasaun ba entidade seluk mais sira rasik sei komete ida nee lamentavel tebtebes, mais hau sei envia ba sira atu bele fo respostas pontu situasaun problema ida nee nian,” esklarese nia.
(ter)







