Governador BCTL Relata Dezempenhu Ekonomia Rai Laran ba PR Horta

Foto: Media PR

DILI, STLTIMORLESTE.com – Governador Banco Central Timor Leste (BCTL) relata dezenpenhu ekonomia rai laran ba Prezidente Republika, Jose Ramos Horta.

Bainhira remata hasoru malu, Governador BCTL, Helder Lopes ba jornalista sira iha Palasiu Prezidensial Nicolau Lobato, Bairo Pite, Sesta (27/03/2026) hatete, husi BCTL hatoo agradese ba Prezidente Republika ba nia disponibilidade hodi simu sira halo audensia hodi aktualiza informasaun balun liga ho situasaun iha rai laran, liu-liu iha area ekonomia no finansas ba Xefe Estadu.

“Nunee iha sorumutu ohin ami partilha informasaun balun primeiru sobre ita nia ekonomia rai laran, liu-liu liga ho relatoriu dezempenhu ekonomia neebe iha loron hira liu ba BCTL hamutuk Governu lansa, no relatoriu ida nee agora publika ona no iha momentu neeba utiliza nuudar referensia hodi fasilita dialogu entre setor pribadu ho Governu,” dehan Governador BCTL.

Prezidente Republika Jose Ramos Horta apresia ho servisu neebe BCTL halo liu-liu nia avaliasaun ba dezempenhu ekonomiku no kontente ho dezenpenhu ekonomiku neebe hatudu kresementu rezilente nomos rekoperasaun diak.

Espera katak ekonomia rai laran kontinua lao ho diak no Prezidente mos fo hanoin ba Governador BCTL kontinua halao knaar ho diak nunee halo saida mak BCTL bele halo hodi servisu hamutuk ho entidade no instituisaun relevante sira atu kontinua hadia ekonomia diak liu tan.

Iha biban nee Embaixador BCTL hatete, kresementu ekonomia neebe projeta ba 2025 atu sae ba 4.6% iha neeba mos hatete katak problema sistematiku rua neebe ekonomia hasoru dadaun mak iha defise komersiu externu importasaun barak liu dukue exportasaun nomos defize fiskal neebe kuandu Governu halo espansaun iha politika fiskal ou despeza sempre habelar ninia defise fiskal tanba depedensia ba fundu minarai dukue ba reseitas domestika ninia.

“Kestaun segundu neebe ke ami partisipa ho exelensia depois hetan orientasaun husi senhor Prezidente mak sobre soke external tanba funu iha mediu orienta liu liu iha presu mina neebe sae nunee ninia transmisaun ba iha ita nia rai laran nee halo nusa, ami partila katak husi postu de vista husi banco central nia transmisaun husi soke external nee mai ita nia ekonomia rai laran nee fo mai ita Timor Leste liu husi chanel ka kanal 5 ida mak ho soke ho funu neebe iha mina nia folin sae nia bele fo efeitu ba investimentu fundu minarai ninia, nunee ami banco central ho Mandatu neebe iha kontinua monitoriza sobre ita nia dezempenho fundu minarai,” katak nia.

Governador hatete, serake soke nee ninia mangitu ka ninia impkatu ba dezempenho fundu minarai halo nusa, no sa medida mak presiza hola.

“Mais saida mak hau hakarak hatoo iha nee katak porenkuantu agora kontinua observa merkadu finaseiru ita lahalo medida sobre ida nee tanba ita nia estratejia de investimentu fundu minarai neebe hatete katak ita laos ajusta ita estratejia de investimentu minarai bazeia ba soke iha demo kurtu ita ajusta ita nia aan ho estratejia ba tempu naruk,” katak nia.

Nunee mos transmisaun segundu mak liu husi dolar liu liu Amerika Dolar tanba Timor uza dolar amerika nunee Banco Central ho mandatu neebe iha monitoriza oinsa soke impkatu ba TL. Maibe agora dolar indeks valor dolar sae kompara ho moeda prinsipais sira seluk nunee fon vantajen diak ba TL liu liu atu kontein sasan nia folin sae bainhira importa mai rai laran. Maibe efeitu negativu mak exportasaun nee karun. Maibe husi soke externu mina nia folin sae nia efeitu transmite ba TL liu husi valor dolar tun ou sae.

Transmisaun terseiru mak folin mina neebe sae afeita ba setor transporte, no ema neebe iha transporte motor no kareta no transporte publiku bainhira mina folin sae klaru sente kedas, maibe iha loron hira Governu halo ona medida akompanha tok medida ba ekonomia liu liu oinsa atu mitiga efeitu negativu neebe boot liu husi soke ida nee.

Transmisaun dahaat mak liu husi manufaktor liu liu fabrika sira neebe utiliza mina hanesan imput ba produsaun maske iha TL ladun iha fabrika iha ekonomia maibe tanba importa sasan neebe fabrika husi rai liur mai klaru sei sente nia efeitu.

No transmisaun dala lima mak mudansaa iha presu de utilidade liu liu iha eletrisidade maibe Eleterisidade Governu mak oferese tanba nee ninia folin lasae maske mina folin sae nomos mudansa iha presu aihan.

Embaixador dehan, Transmisaun 5 nee BCTL rekomensa hanoin rua premeiru mak Governu asegura katak TL iha rezerva mina neebe sufisiente hodi nunee fornese ba nesesidade rai laran no segundu mak rezerva produtu aihan neebe sufisiente nunee labele kria fali distrubru iha merkadu, No Governu hola hela medida sira nee espera jere ho diak hasoru situasaun soke neebe iha.

(eme)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *