DILI, STLTIMORLESTE.com — Povu Timor Leste komesa sente ona efeitu husi krize global kombustivel neebe akontese iha mundu, kauza husi funu entre Iran ho Estadu Unidos Amerika no Israel.
Funu neebe lao ona liu fulan ida resin, hamosu krize boot ba kombustivel iha mundu no afeta mos ba nasaun sira neebe dependensia ba importasaun mina hanesan Timor Leste.
Governu Xanana Gusmao foti ona pasu positivu balu hodi netraliza impaktu global nee mai Timor Leste ho politika hasae presu kombustivel husi presu nonal ba U$1.50 sentavus hanesan resposta ida ba presu global kombustivel neebe sae tanba funu iha media Oriente, maibe efeitu husi presu mina sae nee povu komesa sente ona, enxe mina dolar ida iha postu gazolina sira iha Dili laran sente hanesan asu mii, foin hiit deit tau ba tanki laran, para ona.
Tuir Antonia da Costa, Timor Leste nasaun ida riku mina, iha mos fundu petroliferu neebe sai baze finansiamentu ba Orsamentu Jeral Estadu Nasaun nian, maibe laiha kapasidade rezolve presu mina neebe sae makas iha rai laran.
Nia hatete iha nasaun balu governu halo politika fo subsidiu ba kombustivel hodi netraliza presu kombustivel iha sira nia nasaun, maibe governu Timor Leste halo politika hasae presu kombustivel hodi hatodan povu nia moris.
“Mina folin sae makas, ita enxe dolar ida iha pontu gazolina sira, sente hanesan asu mii, foin tau ba tanki laran hotu ona, ita lao la kleur deit mina hotu ona, nee ita sente todan tebes,” dehan Antonio iha postu Gazolina Hudi Laran, Kuarta (8/4/2026).
Nia dehan, povu iha nasaun nee hanesan povu iha nasaun seluk toman ona ho transporte, ba neebe deit sempre ho kareta ou motor, kuandu mina folin sae, ema atu halo movimentu ba mai araska.
Nunee mos Mandou konsidera folin mina sae hatodan tebes povu, bis sira tuir nia daudaun hapara operasaun ba mai munisipiu-Dili, tanba presu mina sae, kuandu kondutor sira hasae tarifa, pasajeiru sira balu prostesta, tanba nee mak hapara provizoriu hodi hein desizaun ruma husi governu.
Mandou mos komenta informasaun sira espalha iha media sosial katak presu mina hahu tun ona iha merkadu global, depois iha konkordansia entre estadu unidos amerika ho Iran hapara provizoriu atake malu durante semana rua no autoriza ona tanki mina sira bele liu husi estreitu ormuz.
“Ita hare iha media sosial nee viral los, presu kombustivel tun ona ba pursentu 40, nee signifika mina fila ba presu normal, maibe ne depende ba governu nia intervensaun, tanba mina sae mos politika governu nian, mina folin tun mos tenke mai husi politika governu, laos mosu mesak,” Mandou komenta.
Nia hatete, iha situasaun hanesan atual governu foti desizaun ruma tenke hare ba nia impaktu sira ba povu, kuandu desizaun nee hatodan povu nia moris, tetu didiak lai no labele ansi hodi implika ba povu nia moris.
(god)
