DILI, STLTIMORLESTE.com – Asesor Prinsipal Politika Prezidente Republika, Jeneral Reformado Lere Anan Timur hatete, sidadaun neebe aat mak baibain impede ema nia liberdade movimentu iha rai laran nee.
Asesor Prinsipal Politika Prezidente Republika, Jeneral Reformado Lere Anan Timur hatoo kestaun nee liu husi nia diskursu bainhira partisipa seminariu konsolidasaun entre estadu no akademista hodi mantein resiliente Dezenvolvimentu no sustentablidade ba nasaun iha palasiu Prezidensial Nicolau Lobato, Bairo Pite, Tersa (26/05/2026).
Jeneral Reformado Lere dehan, sidadaun Timor-oan iha direitu mak livre sirkulasaun iha nia rai, livre sirkulasaun ba fatin neebe deit, maibe dala ruma iha fatin balun tauk atu lao tanba sidadaun balun laos sidadaun diak, impede ema nia movimentu.
Asesor PR dehan, iha famìlia ida karik, kuandu oan barak, iha oan balun nakar, oan balun ladun diak ba membru famìlia ida ninian, hanesan sidadaun Timor, nuudar sidadaun, liu husi edukasaun, edukasaun la too entaun kompleta koasaun ida nee para halo sidadaun nee bele lao tuir dalan moris iha sosiedade.
“Hanesan ohin hau dehan katak, ita nuudar sidadaun ita iha direitu no iha mos ita nia dever, direitu ida neebe mak ita bolu direitu natural ita nia vida, ita moris mai nee direitu ida ke ema ida labele hasai, laiha lei ida mak dehan o labele moris nee lae, nee direitu o hakarak ka lakohi o tenke moris, ita nia direitu ke inravel moris ke ita la negosia ou laiha lei ida atu admite para o moris ou la moris ida nee natural. Mais depois aulongo ita nia moris, nuudar sidadaun ita iha direitu ita iha dever, por ezemplu direitu ida, ita nuudar sidadaun Timor-oan direitu mak livre sirkulasaun iha ita nia rai, livre sirkulasaun ba fatin neebe deit, maibe dala ruma iha fatin balun, balun tauk atu lao ba fatin ida, nee tanba saida?, tanba sidadaun balun laos sidadaun diak, impede ema nia movimentu, ema nia liberdade atu halo sirkulasaun, balun tauk atu ba nia toos no ba nia natar nee tanba saida? se hau ba hau sei hetan susar ruma, ema sidadaun aat nee mak impede ema ninia liberdade sirkulasaun ou movimentasaun,” dehan Lere.
Jeneral Lere dehan, nuudar sidadaun iha direitu ba edukasaun, edukasaun mak fator determinante ba dezenvolvimentu nasaun nian, nasaun ida laiha edukasaun, laiha sibilizasaun bele riku oinsa mos labele lao ba oin, kompara deit inan aman sira uluk sira analfabetu edukasaun, kuandu edukasaun laiha mos sibilizasaun, sira riku, sira iha osan mean, sira iha animal, mas la hatene jere sira nia riku neebe sira iha.
“Hanesan por ezemplu sira uluk iha funu laran hau rona istoria, liurai sira iha parte Hatudu, Fatuberliu sira nee dehan katak, riku tebes, maibe sira analfabeto, sosa kareta kondutor mak sai riku, nain sai kiak, ida nee presiza edukasaun. Maibe ita akompanha nuudar sidadaun Timor-oan ita akompanha iha fatin-fatin iha eskola balun, osan sira ba eskola dala ruma sente la seguru, laiha liberdade nee tanba saida? Sidadaun aat nee mak impede halo sabutajen ba ninia preokupasaun atu sai ema iha nasaun ida nee nia laran. Ita nuudar sidadaun ita mos iha diretu ba saude, ita ho nasaun libre ho independente, ita harii nasaun ida nee ho ruin ho ran , ita presiza ita nia saude, ita nia sidadaun hothotu feto ka mane diretu iha saude, maibe ohin loron ita kestiona,” dehan Lere.
Lere hatutan, tanba saida mak ema mate loro-loron , ida nee kestaun ida, nia iha direitu atu moris nee, karik buat ruma mak halo para nia saude nee aat ka ou nia rasik maka determina nia saude nee, nee kestaun ida ke ohin loron ema foti , tanba saida mak ema mate lorloron se iha diretu ba saude.
(eme)







