DILI, STLTIMORLESTE.com – Jeneral Reformado Lere Anan Timur hatete, sai servidor diak presiza umildade no haraik aan, no labele taka aan.
Asesor Prinsipal Politika Prezidente Republika, Jeneral Reformado Lere Anan Timur hatoo kestaun nee liu husi diskursu bainhira partisipa seminariu konsolidasaun entre estadu no akademista hodi mantein resiliente Dezenvolvimentu no sustentablidade ba nasaun iha Palasiu Prezidensial Nicolau Lobato, Bairo Pite, Tersa (26/05/2026).
“Ita Timor, ita nuudar sidadaun duni, maibe ita arogansia mos sei iha, atu sai servidor diak, sidadaun diak presiza umildade, hakraik an, presiza komunika ba malu, labele taka an. Hau laos ema intelektual ida, maibe hau nia pratika rasik, ezemplu iha funu soldadu ida, la hatene hakerek nia naran, maibe nia hatene nia hadomi nia rain, hodi dehan hau prefere mate duke sai atan,” dehan Lere.
Hanesan saudozu Lasama dehan, diak liu lakon nia titlu duke lakona nasaun ida nee hatudu sidadaun diak, mas ohin loron laiha ambisaun nee laos buat at, ambisaun nee pozitivu ba ema idaidak atu kompete malu, sidadaun idak-idak atu kompete malu.
Alende nee Lere mos hatete Konaba unidade nuudar sidadaun tenke hamutuk, mas konese ema nia sosiedade ninia vizaun, nia matenek sei limitadu, sira kuandu hanoin katak ezemplu lider sira neebe mak harii nasaun ida nee haksesuk malu uitoan, kritika malu uitoan katak, sira la hamutuk ona, ida nee mak konsiensia nia sosesidade ninia.
“Nee ita presiza esklarese, presiza hanorin para sira kompriende katak, ita hamutuk. Ezemplu hanesan foin dadaun nee ita bele dehan katak, ita nia lideransa balun, iha orgaun soberania balun deskontrola la hatudu nuudar sidadaun diak ba sosesidade. Por ezemplu iha Parlamentu ataka too Prezidente Republika, ida nee ke hau hanoin nuudar Guerileiru hau hanoin katak, ida nee kuandu kona-ba ita nia soberania, kona-ba ita nia xefe estadu, Parlamentu laos fatin. Tanba saida mak hau dehan laos fatin, ita nuudar bom sidadaun dehan katak ita tenke garante ita nia soberania, dignidade ita nia estadu nian, se prezidente Republika simbolu do estadu, simbolu da nasaun, ita fer, ita hakanek ita nia soberania, tanba ida nee mak hau dehan ita deskontroladu ona, ita la kontrola aan,” katak Horta.
Nia hatutan dala ruma ema halo akuzasaun nuudar sidadaun, see iha diretu akuza krìtika, maibe krìtika dala ruma laiha fundamentu. Ohin loron tempu modernizasaun, dizitalizasaun, ema bele tau nia oin iha ema seluk ninia fatin dehan komete krime, ohin nia rona dehan katak uluk iha funu laran, 81 dehan saudozu Gili no saudozu Mauk atu lori nia ba rendisaun mas “hau Lere, hau nunka ba vila, durante tinan 24 hau nian mak iha ai-laran deit,” katak Horta.
Nia hatutan Ohin loron ema haree problema akuzasaun nee ba kedas nia topu, tanba saida mak la husi kraik mak la ba leten ms agora husi leten mak mai kraik, dehan katak samea ida karik tenke tesi nia ulun para nia isin labele lao.
“Nee mak hau hanoin ita nuudar sidadaun ita tenke kuidadu ho situasaun ida nee. Ohin loron ita nia maun sira harii nasaun nee sei moris hanesan baibain iha fatin-fatin hau dehan hanesan nee ita diferente ho nasaun sira seluk, diferente iha neebe? nasaun sira seluk neebe harii nasaun ohin loron jerasaun haat –lima, mas ita timor ema neebe mak harii nasaun ida nee sei moris , sira nee sei moris, entaun nuudar bom sidadaun, ita tenke dehan respeita lider sira. La fiar ita nia lider sira, se sira nee laia karik, ohin loron ita la sai nasaun soberanu ida independente .Mas ita ukun an tiha sira la vale, ida nee la merese bom sidadaun,” katak nia.
Nia hatutan, se ohin loron akontese ona ho sira neebe sei moris, maun Prezidente, maun Xanana maun Mari sira nee sei moris halo ona ida nee ba sira kuantu mais sira laiha, joven deit atu halo tan saida , Tanba nee mak se nuudar sidadaun diak ba nia rai doben ida nee hanoin katak, nia dever tenke kumpri.
“Nia fo ezemplu uluk sira sei iha ailaran, kuandu iha reuniaun katuas Xanana hurlele ami iha neeba atu sai guirileiru diak, atu sai dixiplinadu, atu sai responsavel. Iha nee hau labele dehan Jener`al Koliate o hanesan nee hau koalia ona orsida nia vinga ona hau dehan nia sai ona hau nia inimigu, mas uluk ami iha ailaran laiha maun Xanana dehan Lere o nee hanesan nee hanesan neeba ami simu deit, tanba iha neeba hau nia dever obrigasaun atu serbi nasaun no prontu fo hau nia vida . Mas ohin loron laiha,kritika auto kritika hau lakon, hau hanin katak ita kritika ita hatun ema, kuandu atu halo auto kritika hau hatun hau nia aan mas laiha,” hakotu nia.
(eme)
