Orsamentu Retifikativu Proteje Povu Husi Krize Mundial, Kauza Husi Funu iha Mediu Oriente

Foto: Media PN

DILI, STLTIMORLESTE.com – Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão deklara, orsamentu retifikativu neebe governu husu mai Parlamentu Nasional (PN) nee atu prteje povu husi krize mundial neebe kauza husi funu entre estadus Unidus Amerika, Israel hasoru Iraun.

Xanana hatete, diskusaun orsamental laos deit kona-ba numerus, persentajen no dadus finanseirus. Pelo kontrariu, objetivu prinsipal mak atu promove dezenvolvimentu nasaun nian no bem-estar sidadaun sira-nian.

Nia dehan, ho propozitu no sentimentu responsabilidade ida-nee mak, fulan neen liu tiha husi aprovasaun orsamentu ba tinan 2026, Governu fila fali mai Parlamentu Nasional hodi propoin alterasaun orsamental ida neebe bele permite pais adapta-an ba akontesimentu global recente sira.

“Hanesan publiku hatene ona, mundu agora dadaun moris iha situasaun imprevisivel no inseguru, ho impaktu aat sira neebe sente ho gravidade boot liu iha pais neebe depende deit ba produtu importadu sira hanesan Timor-Leste,” hatete Xanana liu husi ambitu debate orsamentu retifikativu iha sala plenaria parlamentu Nasional, Segunda (28/05/2026).

Xefe Governu afirma, konflitu trajiku neebe iha tinan ida nee domina Mediu Oriente, agrava tan instabilidade neebe antes ona eziste iha rejiaun neeba, no provoka krize enerjetika mundial ida neebe la iha precedenti.

Nia dehan, Krize abastecimentu no asesu ba kombustivel neebe importante tebes ba produsaun enerjia no funsionamentu setor produtivu sira iha maioria pais sira, obriga atu adopta medida urgente, esepsional no ho kustu finanseiru aas tebes.

Medida hirak-nee importante laos deit atu asegura kombustivel ba produsaun eletrisidade no funsionamentu transportes, maibe mos atu garante fornesimentu sasan ba merkadu sira, funsionamentu makinaria agrikola no prevene difikuldade asesu ba hahan, servisu saude no edukasaun.

“Timor-Leste, neebe seidauk hakotu dependensia boot ba importasaun sira, sai partikularmente vulneravel ba choque hirak-nee, neebe bele lori too situasaun instabilidade social. Nee mak sai dever Governu no Parlamentu Nasional atu garante seguransa nasional no proteje povu timoroan,”

Tan nee Governu Timor Leste, hanesan governu barak husi pais sira seluk, reage kedas, ho halo akizisaun ba milhaun 80 litru gasóleo no adopta medida lejislativa sira atu asegura estabilidade presu sira.

Pakote neebe intridus iha medida direcionada ida ho montante hamutuk dolar amerikanu milhaun UU$ 271 mak, medida prinsipal mak kriasaun reserva estratejika nasional ba kombustivel ho valor milhaun US$ 174,3, suficiente atu kobre aproximadamente fulan hitu ba nesesidade produsaun eletrisidade.

Desizaun estratejika ida nee atu garante kontinuidade abastecimentu iha Hera, Betano, Reo no Atauro, nunee mos atu proteje funsionamentu servisu essensial sira iha momentu incerteza global.

Governu mos introdus programa subsidiu ba kombustivel ho valor milhaun US$ 42 atu limita impaktu direta husi aumentu presu internasional kombustivel ba familia no empreza sira.

Aleinde nee governu mos propoin mos verba dolar milhaun 5 atu reforça reserva arroz, hanesan hahan baze populasaun nian no atu fortalece seguransa alimentar. Aleinde nee goveru mos reforsa reserva kontinjensia ho milhaun US$ 40,9.

(alb)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *