DILI, STLTIMORLESTE.com – Relasiona ho mudansa ba iha kodigu prosesu penal, Sentru Formasaun Juridiku no Judisiariu (SFJJ) realiza formasaun komplementar ba iha Defensor Publiku no Advogadu Privadu hodi hasae sira nia konhesimentu.
“Formasaun kontinuasaun neebe halo ba Defensor Publiku no Advogadu Privadu sira ba iha direitu prosesual penal nian, tanba iha mudansa ba lei kodigu prosesu penal nian iha artigu balu konaba alterasaun, neebe fo importansia ba iha papel Defensor Publiku no Advogadu nian atu fo asistensia ba sidadaun sira tantu ba iha vitima no mos arguidu sira,” dehan Ministru Justisa ba jornalista sira, hafoin halo abertura ba Formasaun Prosesu Penal iha Kaikoli, Segunda (08/06/2026).
MJ hatutan, lei nee loron loron sira halo ona pratika, ho aplikasaun lei neebe iha sira halo ona pratika, maibe halo nafatin evaluasaun atu sira bele hatene didiak sira nia konesementu konaba kapitulu neebe koalia konaba asistensia, atu sira halao servisu too ona iha neebe.
Nia esplika, ho lei foun neebe iha Advogadu no Defensor Publiku sira bele ezerse funsaun hanesan asistensia, hahu kedan husi delijensia too mai iha prosesu julgamentu Tribunal, ho Kodigu Prosesual Penal foun nee atu haree sira nia konhesimentu ba iha neeba.
Governante nee hatoo agradese ba iha Fundasaun Asia neebe sai hanesan kofinanseira ba iha implementasaun programa nee. Tanba nee, hein katak Governu Australia liu husi fundasaun Asia mantein sai hanesan parseru ida estratejiku, ba iha organizasaun nao Governamental sira, atu apoiu ba iha sektor justisa. Liu liu ba iha Ministeriu Justisa, hamutuk ho Prokurador Jeral da Republika, Prezidente Tribunal Rekursu, Defensor Publiku Jeral, Prezidente Konselu Disiplina advokasia nian, buka forma liu husi reuniaun Konselu Setor Justisa nian, atu husu ba iha parseru sira saida maka sira kontribui, hodi bele hametin sektor justisa liu liu iha politika formasaun nian.
Sergio sublina, halo abertura atu sira bele partisipa iha formasaun, hodi bele hasai sira nia abilidade, liu husi formasaun nee bele iha kontinuasaun neebe diak atu sira bele organiza halo jestaun, atu sira nia atendementu kada loron hanesan Defensor no Advogadu iha prosesu julgamentu sira, no mos delijensia neebe sira partesipa ona, labele hetan intorupsaun atu sira bele halao nafatin servisu.
Nunee, tau nafatin importansia ba iha sira nia formasaun, atu hasai sira nia konesementu ba iha teknika juridika, no iha kestaun juridika balu neebe sira sei duvidas, bele fahe ba malu ho formador sira neebe iha, atu bele hasai sira nia abilidade no konesementu.
Nia afirma, formasaun ida neebe ho kualidade, sira sei halao servisu ho responsabilidade ho sabedoria delijensia ho kapasidade neebe naton, atu fo asistensia ba sidadaun sira neebe buka justisa.
Sergio dehan tan, planu estratejiku koalia konaba planu iha tinan lima nian iha sektor justisa lori hela dezafius lubuk oan ida.
MJ hatutan, ida seluk maka presija kordenasaun Instituisional iha sentidu pertensia, dever Instituisional atu bele buka forma hotu ho kualidade, atu fo resposta ba ita nia sidadaun sira justisa ida neebe ofisiensia efikasia ho lalais, fo solusaun ba problema sira iha sosiedade.
Nia dehan, ida nee mak sai prioridade iha sektor justisa, katak pilar ida neebe importante maka Estadu direitu Demokratiku no Estadu neebe rekonese konaba ema nia direitu umanus. Tanba nee sei orienta vizaun ida atu to iha neeba, maibe tenke ho Juiz ida neebe nia abilidade tenke aas, iha konesementu intelijensia, iha etika integridade atu halao servisu ida ho objetividade, ho imparsialidade, ho independente atu fo solusaun ba problema komuniade iha nasaun Timor.
Iha fatin hanesan, Diretor Sentru Formasaun Juridiku no judisiariu, Fransisco Xavier Vasco Soares hateten, formasaun ba Defensor Publiku no Advogadu Privadu sira nee, kontinuasaun ba formasaun sira neebe mak antes nee iha ona, tuir dekretu lei Nu. 10/2020 no alterasaun ba dekretu lei Nu.28/2024, neebe mak koalia konaba formasaun inisial no formasaun kontinua.
“Agora nee ba formasaun kontinua ba Kareira sira iha setor Justisa, ida nee bele ba Juiz sira, Prokurador sira, bele ba Defensori Publiku sira no ba Advogadu privadu sira. Inklui sira seluk neebe mak presiza hodi hasae sira nia konesimentu no abilidade atu bele halao sira nia servisu,” dehan nia.
Nia hatutan, formasaun ida nee liga ho Kodigu Penal, alterasaun kona ba asistensia legal sira liu liu ba Defensor Publika no Advogadu sira hodi eleva sira nia konesimentu.
Nia sublina, formados sira neebe mak tuir formasaun oitavu kursu nee mai husi Majistradu Judisiariu, Majistradu Ministeriu Publiku no Defensor Publiku hamutuk nain 36. Maibe balun rezigna an, nunee dadauk nee nain 26 mak partisipa formasaun dadauk neebe lao hela. No formasaun nee loron tomak durante semana ida nia laran.
Tuir observasaun STL nian, partisipa iha abertura formasaun nee, Ministru Justisa, Preziente Tribunal Rekursu, Prokurador Jeral Republika, Diretor Sentru Formasaun Juridiku no Judisiariu.
(ter)







