Define Defama no Liberdade Espresaun

DILI, STLTIMORLESTE.com – Jurista Timor-oan husu atu define konaba iha momentu neebe mak difama no iha momentu neebe mak liberdade espresaun.

“Hau espera autoridade sira halo lejislasaun nee tenke define klean lo-loos saida mak difama iha momentu neebe mak difama, momentu ida neebe mak liberdade espresaun nee iha, uma ves ho provas konkretu liberdade espresaun nee mais primeiru,” dehan Jurista Pedro Camoes ba jornalista sira iha Kaikoli, Tersa (09/06/2026).

Nia hatutan, liberdade espresaun mai ho hotu hotu nia atensaun, politiku, jornalista no edukador sira atu eduka ho informasaun no buat neebe los. Se ita la iha hanoin lo-loos mak kritika hotu hotu lori ba iha krime mak difamasaun no injuria.

Nia esplika, se tarde la adopta difamasaun babain mos ema uza asaun sivil hodi kontra, no problema la hotu deit iha lejislasaun nee problema sei mai tan. Fo ezemplu se sira lori asaun sivil ema sente defama nia onra lori mai iha Tribunal posibilidade ka lae, se nia husu indemnizasaun boot.

Konsidera, husu lejislasaun nee laos deit hatodan atu futuru labele livre espresa, pelu menus sira hatene ona iha regra foun nee atu halo kmaan liu nia sansaun ida kodigu Penal anterior ka atu halo todan. Se halo todan signifika ema sei kumpri mais grave, se kmaan hanesan kazu sira anterior nee, nia punisaun husi ida too iha 8 la todan ida, maibe ida neebe halo hela diskusaun la hatene atu aumenta ka redus.

Camoes sublina, injuria difamasaun nee sira halo lejislasaun ita nia ema sidadaun jornalista sira atu halo notisia buat ruma lori ho provas balu, atu hatudu provas ba sira katak, la koalia difama deit maibe provas konkretu mak ida nee hodi hadia.

Nia hatutan, ho ida nee mak dehan halo notisia nee laos halo kritika deit, maibe fo informasaun balu sufisiente atu lori ita ses husi responsabilidade injuria no difama.

Advogadu nee afirma, atu hatoo informasaun ho dadus kompletu no dadus sira nee utiliza atu hadia labele ataka deit, se ataka deit la iha dadus bele dehan ataka ema nia boa nome onra ba ema sira neebe halo informasaun ba.

Nia informa, ita nia Governante, Parlamentu tenta haree situasaun rua, ida kaundu ita la regulariza la halo reseiu ema atu koalia buat lalos, maibe kuandu jornalista no populasaun sira halo kritika ho faktus nee la buat ida, importante lori provas ba.

Nia hatutan, kuandu la gosta ema ataka sem provas nee mak injuria, ataka sira neebe la iha provas konkretu mak difamasaun. Tanba nee kuandu halo deklarasaun hanesan sidadaun ka jornalista, lori provas konkreta hodi kritika autoridade nee liafuan neebe loos, laos lia fuan falsu, ida nee halo hela kurizi ka hadia hela informasaun sira neebe lalos.

Nia esplika, saida mak ita tenke halo distinsaun, ida ataka sem provas nee la diak, lori provas halo autu kritika kontra faktus ruma lalos iha ema sira hasai nee diak.

“Mensajen neebe bele dehan mak nee, jornalista sira no populasaun sira ho lei ida nee, halo ita nia responsabilidade pesoal boot liu atu koalia buat neebe loos, buat neebe real atu halo kritika nee kritika neebe fo solusaun ho dadus konkretu,” dehan Camoes.

Nia argumenta, labele koalia por ataka deit, se ita la gosta ema ida seim provas. Ezemplu notisia neebe sai bombastis iha nia titulu notisia, maibe iha nia konteudu laran la koalia konaba faktus konkretu ruma.

Iha fatin ketak, Akademiku UNTL, Rafael de Jesus dehan, tenki define didiak atu labele hamosu duvidas iha sosiedade nia leet.

“Hau hanoin importante tenki define didiak, hodi nunee labele hamosu duvidas iha sosiedade nia leet, tanba ohin loron sosiedade sei duvidas kuandu kriminaliza difamasaun no Injuria,” dehan nia.

Nia hatutan, bele kriminaliza lei ida importante mak rona uluk publiku sira nia hanoin, hodi labele hamosu duvidas iha sosiedade nia leet.

(ter)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *