DILI, STLTIMORLESTE.com – Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili (TJPID) kontinua halao julgamentu ba kazu sosa fardamentu ba Unidade Polisia Maritima (UPM) no manutensaun rro NRTL Dili ho roo NRTL Hera.
Prosesu refere, antes nee Tribunal rona ona deklarasaun husi arguidu sira, no mos sasin sira, tanba nee Tribunal marka ba iha loron Kuarta nee atu tama ba iha faze alegasaun.
Iha sala julgamentu laran loron Kuarta (10/06/2026), Juiz prosesu Arjentino Nunes deklara katak, iha prosesu ida nee iha arguidu nain haat.
Juiz deklara, konaba julgamentu neebe halao iha loron Kuarta (10/06/2026), arguidu HdC kontinua la marka prejensa, maibe nia parte hato justifikasaun mai iha Tribunal katak, arguidu halao viajem ba iha Estranjeiru ba servisu Estadu nian, junta mos ho dokumentus komprovativu konaba servisu neebe halao.
Ho ida nee Ministeriu Publiku, no Tribunal konsidera arguidu HdC justifikadu.
Tribunal deklara, konaba arguidu LM deklara husi nia defeza katak, arguidu halao servisu maibe labele justifika, tanba konfidensial.
Tanba nee Juiz prosesu deklara, deklarasaun neebe defeza hato la sufisiente, tanba la hatudu dokumentus komprovativu ruma.
Tanba nee Koletivu konsidera arguidu LM la justifikadu, ho nunee Tribunal fo prazu loron lima (5) ba iha arguidu LM hodi hato nia justifikasaun.
Juiz prosesu deklara, prosesu nee lolos tama ba iha faze alegasaun, maibe ho arguidu nain rua la marka prejensa, tanba nee Tribunal deside adia prosesu nee ba loron seluk, hodi tama ba alegasaun husi Ministeriu Publiku no mos defeza.
Rekorda katak, prosesu nee Tribunal halo separasaun tiha, hodi rona uluk arguidu LM hanesan Eis Komandante Jeral PNTL, eis Ministru Interior, aktual Direktor Jeral SNI, arguidu HdC Eis Komandante Jeral PNTL, arguida CdRdCS nudar eis Inspetora GIA Sekretariu Estadu Seguransa (SES), no arguidu JdC nudar eis Direktor aprovezionamentu SES.
Tuir faktus katak, iha loron 26 fulan Dezembru tinan 2011, Superintendente ho inisial LdSS, halo karta ho numeru 01/PNTL/UPM/XII/2011 ho anexa 5, ho asuntu rekomenda sosa fardamentu ba Polisia Maritima Timor Leste, dirije ba sidadaun Indonesia naran Saryanto, hela iha Solo (Indonesia) hodi sosa fardamentu ho tipu 21 (rua nulu resin ida) ba membru nain 150 (atus ida lima nulu).
Rezulta mos katak matebian LdSS, iha loron 03 fulan Abril tinan 2013, aprezenta karta ba iha Komandante Komandu Administrasaun PNTL HdC, kona-ba kompania 3, neebe mak atu fornese fardamentu ba Unidade Polisia Maritima (UPM) hanesan Linio Unipessoal Lda., ho total orsamentu $ 18, 725.00, (rihun sanulu resin walu, atus hitu rua nulu resin lima) dolar amerikanu, kompania Elmarca Unipessoal Lda., ho total orsamentu US$ 18, 725.00 (rihun sanulu resin walu, atus hitu rua nulu resin lima) dolar amerikanu no mos kompania Dhalere Unipessoal Lda., ho total orsamentu US$ 23, 754.00 (rihun rua nuluresin tolu atus hitu limanulu resin haat dolar amerika, iha karta refere LdSS, aprezenta nia hanoin kona-ba kompania Linio Unipessoal Lda, neebe hakarak fornese botas 57 ba UPM.
Iha loron 27 fulan Maiu tinan 2012, Superitendente LdSS, dirije espesifikasaun ba iha Komandu Jeral PNTL no hetan aprovasaun husi Komando Jeral iha loron 31 fulan Maiu tinan 2012.
Rejulta mos katak iha loron 4 Juli 2012, Superintendente LdSS, hato dala ida tan ofisiu ba Komandante Jeral PNTL, altura arguidu, LM ho karakter urjente, ho asuntu
“Pedidu aprovasaun Uniku fontes ba kompania Lanic Unipcausal Lda, hodi kompras uniforma ba membru UPM, iha ofisiu nee relata katak kompania halo ona kompras, hodi nunee iha loron 12 Junu 2012 Komando Jeral despaxu hodi dehan, Aprovadu Comdt Adm Prosesa.
Iha loron 15 Junu 2011, Superintendente LdSS, diriji ofisiu ba Komandu Jeral PNTL, altura LM, hodi hato pedidu atu sosa fardamenta iha unidade UPM, razaun desde tinan 2001 to loron neebe hato ofisiu, membru UPM nafatin fardamentu PNTL. Kontijente Jeral, iha karta refere aprezenta mos tipu fardamentu iha 18 item, no kada item sei distribui ba 150 membru UPM, iha ofisiu reforma mensiona montante osan ho montante US$ 102, 450.000 (rihun atus ida, dolar atus haat lima nulu). Maibe karta refere la iha desizaun.
Iha loron 15 fulan Junu tinan 2012, loron hanesan Superintendente Xefe HdC, nudar Komandante Administrativu PNTL no Inspektor Xefe ho inisial LT nudar Xefe Departamentu Finasas i orsamentu da PNTL hato karta ho numeru 217/DFO-PNTL/V1/2012, diriji ba Sekretariadu Estadu i Siguransa altura asumi husi arguidu, FdCG ho pedidu Aprovasaun ba adjudikasaun direita ba Kompania Lanio Unipessoal Lda, no arguidu FdCG hatun ordem dehan, DGA-haree pedidu nee, data despaxu loron 29 fulan Junu tinan 2012 iha karta refere mensiona mos katak, pedidu refere bazeia ba pedidu husi Komandante UPM ho numeru 132/UPM/PNTL/VI/2012, neebe hetan ona aprovasaun husi Komandu Jeral PNTL altura LM.
Bazeia pedidu husi Superintendente LdSS no despaxu Komandu Jeral PNTL altura LM , hodi nunee Finansas efetua komitmentu ba CPV neebe sertifika husi Inspetor Xefe LT, iha loron 20 fulan Junu tinan 2012, no autorizasaun husi Komandu Jeral PNTL, LM rasik iha loron 21 fulan Junu tinan 2012, aprova husi SES arguidu FdCG iha loron 21 fulan Junu tinan 2012, ho total orsamentu $117,762.00, CPV refere prepara husi Raimundo Sarmento no sertifika husi Aderino Soares.
Rezulta bazeia ba provas katak, iha loron 13 Julhu 2012, arguida CdRdCS, nudar Inspektor Jeral GIA, aprezenta observasaun hodi dehan katak, pedidu Adjudikanaun direita ba utilizasaun sosa Uniformes ba UPM, orsamentu neebe uza ba aquizisaun refere mai husi transferensia de verbas entre bens, husi item manutensaun de veikula ho montante US$ 121.000.00 no hetan aprovasaun husi SES iha loron 15 fulan Maiu tinan 2012, inklui tesoru presija baze legal atu fortifika prosesu pagamentu, mak komandu Jeral da PNTL liu husi DNAP halo pedidu adjudikasaun direita iha S.Excia hodi hetan aprovasaun, atu nunee bele fasilita prosesu pagamentu, no nia hato rekomendasaun ba SES atu aprova pedidu Adjudikasaun direita ba hodi hato ba DNAP tuir prosesu aprovisionamentu. No karta refere hetan aprovasaun husi arguidu FdCG, iha lonon 18 fulan Julhu tinan 2012.
No iha loron 20 fulan Julhu tinan 2022 arguida CdRdCS, nudar Inspetor Jeral GIA, hato nota akompahamentu ligadu ho aprovasaun ba adjudikasaun direita husi SES dirije ba, JdC nudar Direktor DNAP-SES ofisiu numeru 194/GIA-SES/MDS/VII/2012, hodi haruka implementa, no karta refere hetan aprovasaun husi arguidu FdCG, nudar Sekretariada Estadu Siguransa iha loron 31 fulan Julhu tinan 2012.
Iha loron 24 Julhu tinan 2012, justifikasaun adjudikasaun direita Propoen husi HdC , sertifikadu husi JdC, Visto husi LM no mos aprova husi FDCG, hodi aprejenta no afirma no mos aprova resposta neebe la tuir regras adjudikasaun direita katak kompania Linio Unipessoal Lda, iha kapasidade, bele atende lalais, diak ba tempu sa deit mak sira persija, kompania mos iha esperiensia fornese sasan neebe kualidade tuir tempu neebe propoin iha dokumentus.
Maibe iha indisiu katak altura dokumentus kompania Lanio Unipessoal Lda., submete dokumentus ba matebian LdSS invalidu hotu hanesan lisensa provisoria atividade ekonomia invalidu desde loron 20 fulan Janeiru tinan 2011, dokumentus para Quem e Intersado mos invalidade desde loron 11 fulan Maiu tinan 2010 no mos sertidaun de Dividas mos invalidu desde loron 1 fulan Agustu tinan 2011.
Inidisia mos tuir provas dokumentais iha mesmu justifikasaun adjudikasaun direit halo husi arguidu sira apenas atu formaliza, tanba saida eskolha tipu aprovisionamentu refere, rejulta katak kontratu nee rasik asina tiha ona iba loron 01 fulan Jullu tinan 2012, asina entre eis Sekeretariadu Estadu Seguransa reprezenta husi arguidu, FdCG ho kompania Linio Unipessoal Lda., reprezenta husi arguidu AdCM, hodi formese uniforme iha loron 45 (hat nulu resin lima) nia laran, ho total orsamentu $ 117, 762.00, (rihun atus ida sanulu resin hitu dolar atus hitu nen nulu resin rua).
Indisia bazeia ba iha implementasaun kompania Linio Unipessoal Lda, fornese fardamentu direitamente ba iha-Unidade Polisia Maritima, la liu husi Serbisu Lojistika Sekretariadu Estadu Siguransa, no invois ho Delivery Order entrega ba iha Superintendente LdSS mak simu iha loron 31 fulan Julhu tinan 2012, no imediatu kompania rekere pagamentu ho total US$ 117.762.00.
Hafoin de sasan entrega ba iha UPM simu husi Superintendente LdSS foin mak parte UPM bolu lojistika SES hodi hala Receiving , Inspection Report (RIR) iha fali, loron 7 fulan Agustu tinan 2012, ou seja liu tiha loron 6(neen). Item neebe hetan verifikasaun hanesan, kuantidade no mos kualidade neebe dehan diak. No resebimentu ho inspesaun halao iha Komandu Maritima nia fatin laos iha SES.
Hodi nunee prosesu pagamentu haruka ba Ministeriu Finanas iha loron 05 fulan Setembru tinan 2012.
Maibe depois fardamentu sira nee fahe ba membru Unidade Polisia Maritima, kualidade sepam PDL. (magnum Elite Spider 8.0) no mos kamizola (taktikal dres steeve) mak hosi orijinal tanba foin simu at tiha ona..
Arguidu AdCM, mesmu simu informasaun husi membru UPM balun katak kualidade fardamentu la diak, mesmu hanesan nee la halo buat ruma iha prazu garantia nia laran.
Arguidu AdC simu pagamentu hanesan tuir iha kontratu laran, mesmu kualidade la diak.
Faktus konaba manutensaun Roo NRTL Dili ho Roo NRTL Hera (Roo 2). Rejulta katak iha tinan 2012 kompania Lanio Unipessoal halo manutensaun ba Ro NRTL Dili no Ro NRTL Hera ho orsamentu US$ 150.000.00.
Rejulta tuir dokumentu katak, Ro rua (2) kompania Lanio Unipessoal Lda, reprezenta husi Direktor Lanio Unipessoal Lda, hatoo pedidu manutensaun nee maka deskobre iha avaria hanesan, Hidrolik Volante Roo ho na elektronic la funsiona. Panel kontak electronic mak keima. Fuse 50 ampere aat. Radiator Generator 15pk mak nakfera. Bataria 200 ampere (20 buah) la diak.
Kontratu refere asina entre arguidu FdCG ho Kompanha Lanio Unipessoal Lda., reprezenta husi arguidu AdCM hodi halo manutensaun ba Ro 2 (rua) refere ho montante orsamentu US$ 150.000.00, kontratu la anexu espesifikasaun ba aitem saida mak atu hadia.
Implementasaun kualidade perador rua (2) maka sosa kada ida ho folin US$ 30.000.00 (rihun atus tolu nulu) la iha kualidade.
Husi hahalok arguidu sira nia hamosu prejuizu ba Estadu no montante Global $ 34, 500.00 (rihun tolunulu resin haat dolar atus lima), prejuizu mai husi sepatu PDL. (Magnum Elite Spider 8.1) kuantia 100, presu kada unidade 5 310.00 total US$ 31.000,00 no mos kamizola (taktikal dres steeve) kuantia 100 kada unidade ho presu US$ 35.00 ho total US$ 3,500.00.
Ho nunee arguidu sira hanesan, FdCG, LM, AdJ, CdRdCS, HdC no mos JdC hanesan ko autor ba pratika krimi partisipasaun ekonomia iha negosio previstu iha artigu 299 husi Kodigu Penal.
Arguidu AMdc, hanesan autor material ba prátika krimi Administrasaun da Noza previstu iha artigu 274 husi Kodigu Penal.
(ter)







