DILI, STLTIMORLESTE.com – Jurista Timor oan konsidera katak, ohin loron minoridade barak mak pratika krime, tanba ransu livre no koezaun husi familia la forte.
“Minoridade sira dala ruma komete krime, tanba kauza husi ransu livre no falta atensaun husi inan aman, nee signifika katak koezaun familia la forte, em termos etika, moral no ekonomia, tanba halo labarik sira fasil para halo krime,”.dehan Jurista Sergio Dias Quintas ba STL iha Kaikoli, Tersa (16/06/2026).
Sergio sublina, atu asegura minoridade nia direitu wainhira sira pratika krime ruma, ida mak politika governu nia liu husi Ministeriu Justisa para estabele sentru juvenil, ho nia finalidade kria kondisaun ba labarik para komporta diak durante sira iha sentru juvenil, molok sira fila hikas ba familia ka sosiedade.
Atual Defensor Publiku nee esplika, maibe sentru juvenil nee laos meius para redus kriminalidade neebe involve husi minoridade, atu redus kriminalidade sira nee mai husi politika governu no sosiedade rasik, halo nusa para hametin koezaun familia no koezaun sosiedade ho sentidu katak wainhira familia ida forte em termos moral, etika no ekonomia bele kontribui ona ba sosiedade ida neebe forte hodi la fasil para halo labarik sira komete krime ruma.
Iha fatin ketak, Ministru da Justisa, Sergio Hornai deklara, minoridade labele tama iha kadeia, tanba imputabilidade.
“Imputabilidade katak nia minoridade hela nia labele tama iha kadeia tanba krime neebe nia halo hela, tanba nee mos hanoin boot ida, serake aban bainrua nia idade adultu ona nia bele simu responsabilidade ou ita iha forma seluk atu bele eduka ema nee, atu labele jere siume iha komunidade atu labele repete tan krime sira hanesan nee,” dehan Ministru da Justisa.
Tuir MJ, Sentru Juvenil koresional ba sentru juvenil nee, sai hanesan forma ida atu orienta formasaun ba iha jerasaun sira kulpadu, maibe tenke orineta eduka sira sai hanesan ema, atu hadia sira nia komportamentu, fila ba uma no sosiedade atu arependementu lao ba oin.
Sergio akreseta, imputabilidade krime universal, nee hanesan politika justisa prinsipiu universal katak, ema sira neebe idade minoridade pratika krime nia labele asumi responsabilidade ba iha neeba. Tanba nee laos Timor Leste maka adopta ida nee, maibe universal se ema idade 17 mai kraik, nia kualifika nudar imputabilidade signifika, nia halo asaun maibe nia la iha kapasidade konesementu sei menus, kualifika nia inkapasidade ba iha responsabilidade.
Aktual MJ afirma, konaba instala sentru Juvenil, agora iha ona KAFI halo hela kordenasaun konsulta balu iha sentru juvenil iha Tibar neebe lao hela. No iha servisu ida atribui ba iha Direktor Nasional Reinsersaun Sosial Prizaun nian, atu halo kontaktu ida permanente hamutuk ho Diresaun Nasional Administrasaun Ministeriu Justisa, atu halo kontaktu adminstrativu.
Governante nee dehan, politika justisa nian maka hakarak orienta mos ba iha Politika justisa rejime juridiku ba iha joven sira sai arguidu, hanusa maka bele fo solusaun tau hamutuk iha kadeia ho adultu sira, ka tau iha fatin ida atu sira mos bele hasai sira nia abilidade konesementu edukasaun, formasaun vokasional sira, benefisiu ba sira nia an no mos ba sosiedade, utilidade komportamentu ba buat neebe sira halo.
Iha sorin seluk, Akademiku UNTL, Rafael de Jesus dehan, tenke estabelese sentru juvenil, hodi asegura minoridade sira.
“Hanoin tempu ona estabelese sentru juvenil asegura minoridade sira, se la asegura sira husik livre deit maka krime foun sei akontese tan iha liur,” dehan nia.
Hatutan tan, inan no aman sira mos iha knar importante atu bele kontrola oan sira, labele husik oan sira ransu livre, ikus mai fasil ba sira halo krime.
(ter)







