Taxa Transporte, Governu Labele Halo Todan Fali ba Komunidade

Vice Primeiro Ministro, MCAS e Ministro do Desenvolvimento Rural e Habitação Comunitária, Mariano Assanami Sanino. (Foto: STL/Jeniche da Costa)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Vice-PM, MCAS e Ministro do Desenvolvimento Rural e Habitação Comunitária, Mariano Assanami Sanino hatete, kona-ba taxa ba transporte publiku tenke sukat no hanoin didiak, tanba Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão orienta ona para oinsa linha ministerial hotu kuidadu tebes hasae taxa, atu nunee labele fo todan ba komunidade sira.

“Hau hanoin tenke sukat no hanoin halo didiak, tanba ita nia Primeiru Ministru rasik orienta para oinsá linha ministérial hotu atu kuidadu tebes kona-ba taxa nee, tanba governu labele halo todan fali ninia komunidade,” hatete Vice-PM, MCAS e Ministro do Desenvolvimento Rural e Habitação Comunitária, Mariano Assanami Sanino ba jornalista sira iha JL World Cristo Rei, Kinta (18/06/2026).

Nia dehan, taxa neebe ministerial relevante aplika antes taxa neebe kiik barak mak lakohi ba selu no implementa taxa boot mos iha oituan mak ba selu, tanba nee sistema hirak nee tenke kontrola didiak.

“Taxa nee kiik mas ema barak la partisipa hodi selu, duke implementata taxa boot mas oituan mak selu. Sistema sira nee tenke haree halo didi’ak, maibé ida nee kompetensia kada ministeriu neebe mak haree katak persiza haree koordena organiza para buat hotu-hotu bele lao ho diak hodi kontribui duni,” nia esplika.

Asuntu nee Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão mos orienta ona, katak husi Ministériu Finansas sei iha ekipa para atu halo reforma lo-loos oinsa kona-ba taxa nee.

Governante nee mos preokupa oinsa aeroportu sira neebe mak sasan tama, halo oinsa mak sasan bele tama barak liu velosidade komersializasaun nee tenke makaas liu, atu nunee sasan nee folin tenke iha, kuandu Indonézia nian iha okos.

“Tanba ita nia portu nee ita aluga ho modelu PP ho tempu badak, entaun kompahia sira pres mak ita haree katak sasán neebe tama mai ita nia rain karun liu, mas afinal hanesan tama husi Indonézia, Surabaya mos mai husi Xina, tama husi Tibar mos mai husi Xina mas ita nia karun oituan,” deklara.

Tanba nee mak Primeiru Ministru orienta ona ba finansas para haree ekipa atu haree didiak ida nee. Prosesu lao sira tenke haree no tetu para oinsa análiza didiak, TL tenke sai komersial.

“Ita uniku nasaun iha ASEAN neebe mak secara legal resmi uza dolar, entaun bele sai finansial. sira neebe mak kompetente nee tenke halo análiza haree didi’ak oinsa mak atu transparante. Tanba nasaun nee laos dependente deit ba mina rai, no petroleum hela deit, rai sira neebe mak hanoin atu faan nia riskusoin mas ladun uza esforsu kakutak para atu bele hetan osan, atu bele aselera prosesu komersializasaun industrializasaun buat sira nee hotu,” nia hakotu.

Iha fatin ketak, Akademista UNTL, Julio da Costa Franco informa, taxa hanesan importasaun nee bele hasae maibe taxa ba transporte publiku kareta hotu-hotu motor labele hasae, tanba nee komunidade rasik mak selu tasa nee, tanba haree ba benefísiu neebe komunidade hetan nee kiik liu hodi uza ba han hemu, maibe taxa ba emprezariu sira nee bele hasae.

“Ita haree taxa neebe implementa ba transporte publiku neebe fo todan ba ita nia komunidade, tanba pemasukan komunidade loron ida la too US$ 20, tanba nee ita nia Governu tenke hanoin didiak mak foin hasae taxa nee,” nia informa.

Maske nunee ohin Dekreitu lei Nu.17/2026, 06 Maiu 2026, konaba hasae taxa ba transporte sira promulga ona husi Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta no públika tiha ona iha Jornál da República, edisaun Quarta-Feira, 6 de Maio de 2026.

(jen)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *