DILI, STLTIMORLESTE.com – Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão iha ninia observasaun ba atividades Scam Call Center neebe desmantela husi Polícia Científico Investigação Criminal (PCIC) iha Cicy 8 Manleuana, Dili, dehan Cyber Crime neebe daudaun buras iha Timor Leste, sira lori teknolojia foun, sorte Timor oan sira la tama iha jogu nee, husu ba joven no povu Timor oan sira hotu hadook aan husi jogu nee.
“Cyber Crime neebe daudaun buras iha Timor Leste, sira lori teknolojia foun, ita nia sorti mak Timor oan la tama iha jogu nee, karik bele tama, ita nia joven sira gosta mak hanesan nee, gosta mak manan osan fasil liu. Hau rekomenda ba joven sira hadok aan husi buat sira nee hotu no hau felisita servisu intelenjensia ninian, polisia PCIC neebe hakas aan daudaun,” dehan PM Xanana iha ninia obserbasaun ba atividades desmantelamentu Scam Call Center husi PCIC iha City 8 Manleuana, Dili, Sesta kalan (17/07/2026).
“Iha Dili nee, iha kedas fatin 8, sira mai imi haree tiha ona iha neeba iha osan, osan nee sira simu para selu sira nia aan rasik, selu arenda aan, kuartu sira nee. Problema mak nee, ita tama ASEAN, uluk-uluk mos koalia, haree ba Timor loke dalan ba jogu ilisitu hotu. Iha ASEAN mos iha barak-barak, iha Vietname sira mos hetan problema hanesan nee, sira buka taka. Ita nuudar membru ASEAN, ita mos laos tenke tuir sira nia ezemplu, maibe ita mos tenke iha politika makaas ida kona ba servisu cyber crime neebe estraga mundu, fasilita osan falsu, fasilita buat oi-oin fase osan, buat sira nee hotu burla informatika,” afirma nia.
Neebe nuudar Xefe Governu felisita buat oi-oin deit, iha Kuluhun mos kaer, Bekora, Komoro, ida nee atu aviza Governu iha Konselhu Ministru atu halo buat ida.
“Ho Ciber Krime nee, aviza Governu iha Konselhu Ministru, mai nee ami atu halo buat ida, liu-liu atu alerta Polisia Migrasaun, hateten ba PNTL hodi haree didiak buat sira nee hotu, tanba kazu nee laos halimar, ninian kazu nee ita buka servisu, kazu neebe buka hadia mas kazu sira hanesan nee bele sai, hatun Timor nia naran iha mundu atu ema hotu la fiar tan Timor,” afirma nia.
Iha biban nee, PM Xanana husu atu hakaas aan nafatin. “Kalan boot too neebe mos, hau prontu ho serbi ita nia instituisaun, haree ba problema no toleransia zero. Nee la hatene toleransia zero ba jogu Scamming ba Cyber Crime, cyber informatika, buat sira nee hotu hodi hametin naran Timor nian,” afirma PM Xanana.
Primeiru Ministru Xanana husu ba uma nain sira neebe fo aluga uma ba Xineza, hetan kolabora fahe informasaun tanba problema ida laos komunidade, Lae mais bele akontese.
“Tanba nee mak fo hatene daudaun, ohin hau husu ona ba joven sira, agora hau husu ba komunidade sira, liu-liu ba Xina sira mak ba aluga, aluga fo osan barak barak, diak liu aviza tiha polisia lai, lae mos hetan responsabilidade kona ba ida nee,” haktuir PM Xanana iha City 8 Manleuana.
Primeiru Ministru konkista atu deporta Xineza sira nee ba fali sira-nia nasaun orijen. tenke ser, nee mak akontese ona, Konselhu Ministru ida agora mak tenke ser haree oinsa mak haree ba Embaixada sira haree husi ezemplu husi rai ASEAN, balun servisu ho sira osan barak atu mate.
“Suspeitu sira nee balun mai husi Kambodia, nee iha tanba informasaun neebe rai ASEAN nee mak ami mos tau matan sira nia tarjetu laos husi Timor, husi liur, maibe hau rekolha hotu informasaun sira nee mak hau fo sai ba públiku. Scamming Call Center nee tarjetu ba iha Japaun no Korea, mas ami sei rekolha didiak mak ami sei fo hateten,” akresenta PM Xanana.
Suspeitu sira nee balun mai husi Kambodia sira balun mai husi nasaun seluk, ida nee zero toleransia. Ida nee fo hotu atu hadia saida atu mak akontese atu kurize.
“Ita halo buat sira nee hotu, ita imajina buat hotu-hotu. Buat sira nee hotu akontese, Governu iha responsabilidade hodi haree no hadia.
(jos)






