DILI, STLTIMORLESTE.com – Kongresu Rezistensia Nasional Estudante Timor Leste (RENTEL) ba dala IX neebe realiza iha loron 18/19 Julhu 2026, aprova rezolusaun kontra politika IX Governu Konstitusional kona-ba eviksaun hasoru povu kbit laek, proposta lei atu krimininaliza defamasaun no injuria nomos jogu online neebe oras nee buras tebes iha rai laran.
Kongresu Nasional RENETIL ba dala IX neebe halao iha Universidade da Paz, Dili, iha loron 18 no 19 Julhu 2026, ho tema jeral “Reflete Pasadu, Afirma Prezente no Projeta Futuru” no tema espesifiku “Hametin Konsiensia Kritika iha Prosesu Konstrusaun Estadu no Transformasaun Nasional”, neebe remata ho susesu no aprova Deklarasaun Final ida.nee.
Porta Voz RENETIL, Gertrudes Moniz “Bete Lasakar” hateten, kongresu RENETIL kontinua firme ba nia vizaun, misaun no objetivu hanesan organizasaun rezistensia neebe komprometidu atu promove konsiensia kritika, pensamentu kritiku, lideransa etika, patriotizmu no partisipasaun sivika husi juventude iha prosesu konstrusaun Estadu no transformasaun nasional.
Tuir nia, iha kongresu nee RENETIL aprova rezolusaun lubuk ida hodi kontra politika eviksaun hasoru povu kbiit laek, projetu lei kona ba kriminaliza defamasaun inzuria nomos krimi jogu online ilegal neebe oras nee buras los iha kapital Dili.
“RENETIL apoiu dezenvolvimentu neebe lao daudaun, maibe bolu atensaun ba Governu atu kria uluk kondisaun adekuadu molok halao despeju ka eviksaun. Kondena rede kriminozu no jogu ilegal sira neebe buras daudaun iha TL no ameasa seguransa, ordem publika no futuru nasaun nian, la aseita tentativa atu kriminaliza defamasaun liu husi alterasaun lejislativa no reafirma kompromisu atu defende liberdade espresaun no liberdade imprensa hanesan pilar fundamental ba demokrasia,” hatete nia liu husi konferensia Imprensa neebe realiza iha sede RENETIL, Palapasu, Sabadu (01/08/2026).
Nia afirma, RENETIL defende direitu fundamental sidadaun sira iha prosesu nee, ho respeitu ba Konstituisaun, lei, direitus umanus no dignidade komunidade afetada, inklui konsultasaun publika, indemnizasaun tuir lei no relokalizasaun ba fatin neebe dignu, laos hasai deit husi hela fatin laiha solusaun apropriadu.
Nia hatutan, RENETIL fo apoiu ba reforsu kapasidade instituisaun Estadu sira atu kombate krime organizadu no jogu ilegal ho seriedade, determinasaun, profesionalizmu, integridade no respeitu ba Estadu de Direitu no direitus umanus.
Nia sublina, presiza hametin konsiensia kritika, pensamentu kritiku, lideransa etika no partisipasaun demokratika hanesan baze ba konsolidasaun Estadu de Direitu Demokratiku.
Nia akresenta, presiza hametin unidade, solidariedade no kooperasaun entre organizasaun Rezistensia sira, tau interese nasaun aas liu interese partikular no kontinua promove patriotizmu, integridade no responsabilidade sivika.
“Hametin unidade no servisu hamutuk entre organizasaun rezistensia sira hotu atu defende interese komun, hametin independensia no soberania Estadu Timor Leste nian, no kontinua luta ba libertasaun no bem-estar povu, hodi hasai povu husi kiak, injustisa, diskriminasaun no forma hotu-hotu husi marjinalizasaun,” adianta nia.
RENETIL mos husu ba Estadu atu kria lei espesial ida ba RENETIL, tanba ninia luta halao iha rai okupante Indonezia nian, ho karater, estrutura organizasional no forma operasaun neebe diferente husi organizasaun klandestina sira seluk, nunee formulariu no kriteriu sira neebe Estadu uza atualmente la reflete realidade historika no espesifisidade RENETIL nian
Aleinde nee liu husi kongresu nee RENETIL mos kondena interferensia externa sira neebe bele prejudika independensia no imparsialidade poder judisial no manifesta preokupasaun ba prosesu disiplinar neebe foin akontese iha Konselhu Superior Magistratura Judisial, neebe la hatudu respeitu ba prinsipiu sira hanesan devido prosesu legal, imparsialidade no prezunsaun inosensia.
Nia mos hatutan liu tan katak, liu husi kongresu nee reafirma mos kompromisu RENETIL atu sai organizasaun pro-ativa iha prosesu formulasaun, diskusaun no avaliasaun politika Estadu, hodi fo kontribuisaun konstrutiva ba dezenvolvimentu nasional no defeza ba interese nasional povu Timor nian.
“Kongresu apela ba orgaun soberania, Governu, instituisaun Estadu, organizasaun sosiedade sivil, organizasaun Rezistensia, juventude no povu Timor-oan tomak atu servisu hamutuk ho espirito unidade, dialogu, responsabilidade no solidariedade hodi responde ba dezafiu sira neebe nasaun enfrenta,” hakotu nia.
Entretantu iha kongresu dala IX nee, kongresista sira mos realiza eleisaun hodi hili lideransa RENETIL ba mandatu 2026-2030 hanesan tuir mai, no husi eleisaun nakloke nee hili José A.M.X. Gonçalves “SIAC” nuudar Sekretariu-Jeral RENETIL, no Teresa Verdial “Terra” nuudar Vise-Sekretaria-Jeral I, nomos Edvin Duarte Soares Noronha “Webirak” nuudar Vise-Sekretariu-Jeral II.
Aleinde nee iha Kongresu nee mos hili Membru nain 19 ba Conselho Central RENETIL (CCR).
(alb)







