BAUCAU, STLTIMORLESTE.com – Delegasaun Territorial Florestal no Plantasaun Industriais (DTFPI) Munisipiu Baucau bandu sidadaun sira atu sunu rai arbiru durante tempu bai-loron, tanba bele estraga ai-horis sira.
Koordenador DTFPI Munisipiu Baucau, Pascoal Afonso Belo hateten, maski asaun sunu duut iha toos sai ona hanesan kultura ba toos-nain sira atu halo preparasaun iha toos molok udan, maibe tenke evita sunu rai arbiru.
“Iha tempu bai-loron hanesan nee parte Florestal lakohi atu sidadaun sira sunu rai arbiru, tanba sunu rai arbiru estraga buat barak laos estraga deit duut sira, maibe bele estraga mos ai-oan sira neebe iha. Se ai-oan sira ahi han ona, aban bainrua ita nia oan sira uza laiha ona,” hateten Pascoal ba jornalista sira iha nia knaar fatin Vila Nova Baucau, Kuarta (19/08/2026).
Nia sublina, ai-horis laos fo mahon deit, maibe iha papel importante atu konserva bee no prevene rai husi dezastre naturais. Tanba nee husu ba sidadaun sira atu labele sunu rai arbiru no hamutuk proteje floresta no ai-horis sira hodi garante ambiente diak ba jerasaun sira tuir mai.
Nia fundamenta, daudaun Guarda Florestal sira destaka ona iha Postu Administrativu lao tuir orientasaun neebe iha kontinua fahe informasaun no sensibilizasaun ba komunidade, hodi prevene sunu rai arbiru no destroisaun floresta.
Maibe bainhira sidadaun sira lakumpri no sunu rai arbiru iha tempu bai-loron, mak Guarda Florestal sira deteta sei kaptura no prosesu tuir dispozisaun legal neebe vigora, hanesan lei numeru 17/2000 kona-ba bandu floresta, lei sistema nasional area protejida numeru 06/2020, nunee mos dekretu lei numeru 06/2020 kona-ba biodiversidade.
“Se sira sunu rai arbiru, ami tenke kaptura sira tuir lei neebe eziste kona-ba protesaun floresta no area protejida. Nunee mos iha dispozisaun kona-ba biodiversidade, no iha Kodigu Penal neebe bele uza hodi prosesu sira iha Ministeriu Publiku no Tribunal. Kastigu ka multa depende ba desizaun Tribunal, haree ba aktu neebe ema halo, boot ka kiik,” nia esplika.
Pascoal husu ba sidadaun sira, liu liu toos nain sira iha area remota, bainhira presiza sunu rai iha toos, tenke hamoos duut mate sira ho diak, liu liu iha toos ninin molok sunu hodi la alasta ba fatin sira neebe laos fatin toos.
Nunee mos husu Autoridade lokal sira atu apoiu servisu Guarda Florestal nian iha terrenu, bainhira deteta sidadaun sira sunu rai arbiru tenke kopera ho parte florestal hodi prosesu tuir dispozisaun legal neebe vigora.
(tom)






