DILI, STLTIMORLESTE.com — Vaga ne’ebé loke ba iha Supremu Tribunal Justisa (STJ), membru balu husi Konsellu Superior Magistratura Judisial (KSMJ) mos konkore hotu, tanba lei la bandu.
“Lei la bandu membru KSMJ atu tuir hotu ezame, lei mos la bandu se Komisáriu sira tuir hotu, maibé ami la tuir tanba ami mak organiza konkursu ne’e, iha kontaktu direta ho juri sira. Tanba ne’e, se tuir matenek maka liu, mos publika kestiona. Maibé membru KSMJ bele tuir. Atu deside nomeia ba iha Juiz Dezembargador no Juiz Konselheru ne’e, kompeténsia KSMJ tuir Estatutu Magistradu, ”Dehan Prezidente Komisaun Rekrutamentu no Selesaun Juri ba STJ no Tribunal Rekursu (TR), Avelino Coelho, ba Jornalista sira iha CFJJ, Sesta (18/09/2026).
Tanba ne’e, se membru KSMJ sira liu konkursu, sira labele tur iha KSMJ atu partisipa iha reuniaun ka deliberasaun kona-ba prosesu ne’e. Governu no Parlamentu presiza haree lejislasaun ne’ebé iha relasaun ho korum KSMJ, tanba membru KSMJ balu la bele partisipa. Iha sira-nia fatin, iha membru rua: ida eleitu husi Governu no ida husi Parlamentu. Atu deside rezultadu, presiza korum.
“Esplika, se iha faze ikus sira liu ne’e, maka sira tenke hases an, labele ba tur iha reuniaun KSMJ. Maibé, Komisaun la iha kompeténsia atu koalia kona-ba ida ne’e. No komisaun administra deit konkursu ne’e.” Dehan Nia.
Tuir lei, konkursu hotu ona no rezultadu husi juri entrega ba iha komisaun iha forma relatóriu, hamutuk ho lista kandidatu sira ne’ebé liu ka la liu. Hafoin, komisaun halo relatóriu ba Prezidente Parlamentu Nasional no ba Prezidente da Repúblika, no haruka lista ne’e hamutuk ho relatóriu ba KSMJ.
Konsellu iha máximu loron 30 atu nomeia juiz sira ba vaga neen iha STJ no vaga sia iha Tribunal Rekursu (TR), tuir lista kandidatu sira ne’ebé juri kualifika. Maibé, ida ne’e sai kompeténsia KSMJ nian, la’ós komisaun, tanba komisaun nia papel mak administra prosesu konkursu no entrega rezultadu ba autoridade kompetente.
Kona-ba kandidatu nain rua ne’ebé la liu iha seleksaun dokumentus, nia parte dehan katak sira nain rua la marka prezensa iha teste eskrita.
“Rua maka la liu, nia halo reklamasaun ba juri no juri mantém ho juri nia pozisaun katak la liu duni, la admítidu. Kolega ne’e iha direitu tanba nia membru Konsellu Superior Magistratura Judisial (KSMJ), lori nia situasaun ne’e ba iha KSMJ no Konsellu formalmente delibera nia admite. Maibé konkursu ne’e la’ós Konsellu maka deside, maibé juri,” dehan nia.
Hatutan, tanba ne’e maka juri responde ba KSMJ no fó cópia ida ba Komisaun Rekrutamentu katak labele. Juri mantém ho nia desizaun.
“Ita haree katak juri imparsiál, Konsellu mos la influénsia nia, tantu liután Komisaun.”
Nia esplika katak, KSMJ la iha kompeténsia atu deside kona-ba rezultadu konkursu, tanba KSMJ nia kompeténsia mak haree kona-ba administrasaun, disiplina no promosaun ba juiz sira. Konkursu ne’e espesifikamente entrega ba juri sira atu avalia kandidatu.
Ida ne’e, tuir nia, atu garante transparénsia no imparsiálidade, nune’e kandidatu ne’ebé liu tenke bazeia ba kualifikasaun.
Nia afirma katak, kandidatu ne’ebé la liu no la tuir teste, nia mos komprende desizaun ne’e tanba nia rasik jurista.
Iha fatin hanesan, Prezidente Tribunal Rekursu, Afonso Carmona, dehan katak, iha prosesu hili juiz sira, ema ne’ebé iha interese direta iha desizaun tenke ses husi prosesu.
“Se Afonso Carmona nia naran iha laran, nia tenke ses, tanba KSMJ iha nia reprezentante sira,” dehan Carmona.
Nia hatutan katak, tuir Artigu 128 Konstituisaun RDTL, Konsellu Superior Magistratura Judisial (KSMJ) iha papel importante iha prosesu ne’ebé relasiona ho juiz sira.
Kona-ba membru KSMJ ida ne’ebé hetan ezonerasaun, nia parte dehan la iha konesementu kona-ba ida ne’e, tanba vogal ne’e nomeia husi Governu.
Alende ne’e, Ministru Justisa, Sérgio Hornai, dehan Governu hasai rezolusaun hodi ezonera vogal ida husi KSMJ tanba razaun própriu. Nia hateten katak ezonerasaun ne’e la’ós deit tanba vogal ne’e kandidatu ba vaga iha STJ, maibé iha mos razaun seluk ne’ebé ikus mai halo Governu deside atu halo ezonerasaun.
“Iha nia razaun própriu ita halo ezonerasaun. Hetan konfiansa kuandu iha buat balu, ita avoka fali konfiansa ne’ebé ita atribui,” dehan Ministru Justisa.
(ter)
