Ensinu Superior Presiza Foka Liután ba Inovasaun

Foto ilustrasaun

DILI, STLTIMORLESTE.com – Timor Leste Coalition foe Education (TLCE) konsidera investimentu iha universidade seidauk koresponde ho rezultadu, liu liu iha inovasaun no empregabilidade graduadu sira.

Lia hirak hatoo husi Diretór Ezekutivu Timor-Leste Coalition for Education (TLCE), José Monteiro ba STL iha Kaikoli, Tersa (22/09/2026).

Nia hatete katak, dezenvolvimentu ensinu superior iha Timor-Leste, inklui universidade no politekniku sira, presiza adapta liután ho nesesidade dezenvolvimentu nasional no mudansa teknolojia.

Tuir José, instituisaun ensinu superior sira halo ona investimentu iha infraestrutura, rekrutamentu pesoál ho kualifikasaun mestradu no oportunidade ba estudu mestradu no doutoramentu. Maibé, nia konsidera rezultadu husi investimentu hirak ne’e seidauk koresponde ho nivel investimentu ne’ebé halo ona.

“Ba hau, la ekivalente investimentu sira hanesan rezultadu husi ne’e,” dehan José.

Nia husu mos kona-ba papel graduadu sira iha dezenvolvimentu nasaun. Kada tinan, Timor-Leste produz graduadu barak, inklui lisensiatura, maibé kestaun importante mak oinsá graduadu sira ne’e bele kontribui ba dezenvolvimentu ekonomia no sosiedade.

Tuir José, universidade laos atu prodús traballador de’it, maibé tenke prepara graduadu atu sai inovadór sira ne’ebé bele identifika problema no dezenvolve solusaun foun.

“Ita konkorda katak universidade la’ós atu prodús traballador, maibé ita hakarak universidade tenke prodús inovadór,” nia hatete.

Nia konsidera katak inovasaun tenke iha rezultadu konkretu, hanesan ideia foun, invensaun ka solusaun ba problema ne’ebé sosiedade enfrenta, tanba ne’e, universidade presiza fó espasu no apoiu ba estudante sira atu dezenvolve kreatividade no inovasaun.

José alerta katak, se universidade la fó atensaun ba rezultadu hirak ne’e, aumentu númeru graduadu bele sai dezafiu tan ba merkadu traballu no bele aumenta lista ema ne’ebé seidauk hetan empregu.

Nia mos kritika orientasaun edukasaun ne’ebé foka liután ba númeru graduadu, maibé menus atensaun ba kapasidade estudante sira atu kria oportunidade foun.

Tuir nia, universidade nia objetivu mak prodús rekursu umanu kualidade, ne’ebé iha kapasidade atu halo inovasaun no sai independente, la’ós graduadu sira ne’ebé nafatin depende ba família.

José subliña katak, la presiza graduadu hotu-hotu sai inovadór atu hatudu rezultadu, maski graduadu na’in 20 de’it iha tinan ida sai inovadór no halo inovasaun ne’ebé fó impaktu boot, ida-ne’e konsidera ona avansu importante.

Nia sujere, kada departamentu bele iha estudante ka graduadu inovadór na’in tolu ka haat ne’ebé bele dezenvolve ideia no avansa ba oin.

“Ita la adaptivu ba mudansa teknolojia, ne’ebé dala ruma mudansa sira ne’e mai la fó benefísiu ba ita,” dehan José.

Tuir nia, ensinu superior Timor-Leste presiza kontinua hadia orientasaun ba rezultadu, liuliu iha área inovasaun, teknolojia, dezenvolvimentu rekursu umanu no preparasaun graduadu sira atu responde ba nesesidade nasaun.

(joa)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *