DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Republika (PR), José Ramos-Horta defende Zero tolu hahi impaktu husi tinan 50 mikrokreditu nia iha ONU.
Prezidente Repúblika, Ramos-Horta liu husi komuniadu neebe STL asesu kuarta (23/09/2025) hatete, Prezidente hato’o diskursu iha sede Nasoins Unidas (ONU) nian, iha Nova Iorke, iha painél ida ne’ebé dedikadu ba Negósiu Sosiál, Juventude no Teknolojia. Integradu iha serbisu sira Asembleia Jerál ONU nian ba dala-81, eventu ne’e iha tema sentrál 2026 Tinan 50 Mikrokréditu nian.
Partisipasaun Xefe Estadu nian ne’e bazeia ba konvite husi Premiadu Nóbel ba Pás no ninia belun pesoál, Profesór Muhammad Yunus, iha enkontru ida ne’ebé halibur mós Prezidente Asembleia Jerál ONU nian, Dr. Khalilur Rahman, nune’e mós foin-sa’e no ativista sira husi mundu tomak.
Iha intervensaun, Ramos-Horta fó omenajen kle’an ba Muhammad Yunus, hodi hanoin-hetan fali vizita istórika husi Premiadu Nóbel ne’e mai Timor-Leste iha tinan 2004. Iha tempu ne’ebá, nu’udar nasaun ne’ebé foin ukun-rasik an no sei kura hela kanek sira husi destruisaun no okupasaun, Yunus introdús konseitu mikrokréditu.
Prezidente Ramos-Horta subliña katak, lisaun boot ne’ebé Premiadu Nóbel ne’e husik hela mak ema sira ne’ebé moris iha situasaun kiak la’ós vítima ne’ebé hein de’it karidade, maibé sira mak emprezáriu ne’ebé iha dignidade, ne’ebé presiza de’it oportunidade ida atu liberta sira-nia an.
Xefe Estadu defende adosaun globál ba vizaun mundu ho “Zero Tolu”, ne’ebé defende husi Yunus pobreza zero, dezempregu zero no emisaun karbonu líkidu zero. Ba Ramos-Horta, liu fali slogan ida, ida-ne’e mak roteiru no imperativu morál ida ba sobrevivénsia nasaun ki’ik sira hanesan Timor-Leste. Prezidente garante katak nasaun ne’e halo daudaun ninia parte, hodi diversifika ekonomia la’ós de’it iha mina, hodi investe iha turizmu no enerjia renovável, no konsolida ninia integrasaun nu’udar membru da-11 husi ASEAN, hodi prióritiza nafatin moris-di’ak umanu nian.
Ohin-hasoru senáriu internasionál ne’ebé markadu husi fragmentasaun jeopolítika, emerjénsia klimátika no dezigualdade ekonómika ne’ebé aas iha Súl Globál, Ramos-Horta mós husik alerta ida kona-ba impaktu sira husi revolusaun teknolójika.
Hodi klasifika Intelijénsia Artifisiál nu’udar surik kro’at rua, nia defende katak avansu teknolójiku tenke serví uluknian ba umanidade, hodi promove inkluzaun iha edukasaun no saúde, hodi la aumenta info-eskluzaun ka hakle’an fali divizaun entre nasaun riku sira no nasaun sira ne’ebé sei dezenvolve an daudaun.
Juventude okupa fatin sentrál iha diskursu Prezidente nian. Hodi hanoin-hetan katak besik metade husi populasaun Timor-Leste nian ho tinan menus husi 25, Ramos-Horta afirma katak foin-sa’e sira la’ós de’it futuru, maibé mak prezente nasaun nian. Inspiradu husi “Movimentu ZERO”, ne’ebé Yunus impulsiona iha eskala globál, Prezidente enkoraja foin-sa’e timoroan no husi mundu tomak atu la-hein de’it autorizasaun atu lidera mudansa sira ne’ebé presiza, hodi assume sira-nia an nu’udar arkitetu no konstrutór ba solusaun sira.
Atu remata diskursu, Ramos-Horta hato’o apelu urjente ba pás no asaun globál. Xefe Estadu revela katak nia lori ba salaun Asembleia Jerál ONU nian mensajen ki’ik sira ne’ebé foin-sa’e timoroan sira hakerek ho liman, hodi husu atu hapara konflitu sira iha Gaza, Uklánia, Sudaun no Mianmar. Hodi evoka ezemplu moris Muhammad Yunus nian hodi fó lian ba sira ne’ebé laiha lian, Prezidente husu ba komunidade internasionál atu labele husik salaun ne’e ho intensaun di’ak de’it, maibé ho kompromisu loloos atu harii mundu justu ida ne’ebé Premiadu Nóbel ba Pás ne’e brani atu imajina.
(eme)
