Ekipa Jornada Vizita Abrigu Aiceo

Foto: STL/Terezinha De Deus

ERMERA, STLTIMORLESTE.com – Ekipa Jornada La’o Tuir Ain Fatin Luta Nain Sira Nian halo vizita ba fatin abrigu ne’ebé uluk uza hodi subar Komandante-em-Xefe Kay Rala Xanana Gusmão no Nino Konis Santana, iha Aiceo, Aldeia Materestu, Suku Raimerhei, Postu Administrativu Ermera.

Tuir kontu husi veteranu rezisténsia, deslokasaun Komandante-em-Xefe Kay Rala Xanana Gusmão ba Aiceo hahú iha loron 9 fulan Abril tinan 1991 no to’o iha loron 15 fulan Abril tinan 1991.

Durante nia iha Aiceo, Komandante-em-Xefe halo enkontru ho responsavel sira ho objetivu atu re-organiza fila-fali movimentu gerilla iha fronteira norte.
Husi rezultadu enkontru ne’e, desizaun importante rua mak foti. Ida husi sira mak nomeia Ernesto Fernandes, ho kodigu “Dudu”, nu’udar responsavel máximu ba frente klandestina, hamutuk ho responsavel sira seluk iha Aiceo.

Autoridade konsidera Aiceo nu’udar ida husi abrigu sentru importante, tanba iha tempu rezisténsia, lider sira hanesan Xanana Gusmão no Nino Konis Santana mai no hela iha área ne’e.

Xefi Suku Raimerhei, Abel de Jesus Soares, hateten katak Aiceo sai hanesan abrigu sentru tanba durante tempu rezisténsia lider sira balu mai iha fatin ne’e.

“Iha ne’e abrigu sentru. Bele dehan katak ita-nia Primeiru-Ministru atual, iha tinan 1991, mai iha ne’e. Aldeia ne’e sai abrigu ba Maun Xanana, Maun Konis no Maun Sabalae, no sai rekonesidu hanesan abrigu nasionál. Kuandu Maun Xanana tama mai, fatin ne’e sai sentru, no bainhira Maun Xanana sai tiha, Maun Konis mai no kontinua loke dalan ba movimentu rezisténsia,” dehan nia ba jornalista sira iha Aiceo, Kuarta-feira (23/09/2026).

Nia hatutan katak, iha área ne’e mos iha abrigu Latlolo, abrigu Poetu no abrigu ida iha Aldeia Loumo, ne’ebé liga ba Postu Administrativu Letefoho.

Nia esplika katak, dokumentu kona-ba abrigu iha Aiceo iha Arquivu no Muzeu Rezisténsia Timorense (AMRT) mos iha ona. Abrigu lider Xanana nian dezenvolve ona, maibé seidauk remata. Tuir nia, Xanana iha uma ida, enkuantu Konis Santana uza rai-kuak ida ne’ebé tama ba área Aldeia Materestu.

Alende ne’e, juventude Mario Dos Santos husu Governu atu hadia no konserva fatin abrigu sira ne’e, atu iha futuru visitante sira bele mai vizita tanba fatin sira ne’e sai parte importante husi istória Timor-Leste.

“Fatin sira ne’e tenke konserva didiak, atu istória husi jerasaun ida bele pasa ba jerasaun seluk. Husi fatin sira ne’e mak ita-nia lider sira subar an husi inimigu,” dehan nia.

Nia hatutan tan katak, fatin istóriku sira hanesan Aiceo presiza hetan kuidadu no jestaun diak, inklui tau ema responsavel atu kontrola no asegura limpeza fatin kada loron.

Tuir nia, fatin sira ne’e konsidera nu’udar fatin sagradu ho valor istóriku boot ba povu Timor-Leste. Tanba ne’e, nia rekomenda atu Governu fó atensaun liután ba konservasaun, seguransa no manutensaun fatin abrigu sira, atu bele preserva ba jerasaun sira iha futuru.

(ter)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *