DILI, STLTIMORLESTE.com — Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão hala’o enkontru ho Komisáriu Eleisaun Austrália, Jeff Pope, iha Palásiu Governu, Díli, Kinta (24/09/2026), atu ko’alia kona-ba demokrasi, estabilidade no kooperasaun eleitórál.
Enkontru ne’e akompaña husi Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral.
Jeff Pope, ne’ebé nomeadu nu’udar Komisáriu Eleisaun Austrália iha 15 Dezembru 2025 ba mandatu tinan lima, dehan enkontru ho Primeiru-Ministru Xanana Gusmão lao di’ak.
Nia hateten katak, enkontru ne’e fó oportunidade ba Timor-Leste no Austrália atu fahe esperiénsia kona-ba demokrasi, estabilidade no kompromisu atu hametin estabilidade demokrátika iha futuru.
“Ami ko’alia kona-ba buat barak ne’ebé Timor-Leste no Austrália iha hanesan, liuliu kona-ba demokrasi, estabilidade no kompromisu atu kontinua mantein estabilidade demokrátika iha futuru,” dehan nia.
Jeff Pope mós hateten katak, parte rua reflete kona-ba susesu iha pasadu no progresu ne’ebé Timor-Leste halo iha dezenvolvimentu demokrasi.
Nia konsidera prosesu eleisaun iha Timor-Leste hala’o ho di’ak no hateten katak Timor-Leste bele orgullu ho eleisaun sira ne’ebé organiza. Nia mós afirma katak eleisaun iha Timor-Leste inklui entre eleisaun di’ak liu iha rejiaun.
Ameasa ba demokrasi
Iha enkontru ho Primeiru-Ministru Xanana, parte rua mós ko’alia kona-ba ameasa no dezafiu ne’ebé demokrasi iha mundu tomak hasoru, inklui desinformasaun no mudansa iha ambiente dijitál.
“Ami rekoñese importánsia no nesesidade atu servisu hamutuk besik, hodi garante katak ita-nia demokrasi bele reziste ho susesu ba ameasa no dezafiu sira ne’e. Ami mós reafirma kompromisu atu apoia malu iha esforsu ne’e,” afirma Jeff Pope.
Nia hateten katak Austrália no Timor-Leste, hamutuk ho demokrasi sira seluk iha mundu, hasoru dezafiu tanba utilizasaun ne’ebé aumenta hosi plataforma média sosiál, ne’ebé bele kontribui ba propagasaun informasaun sala no desinformasaun kona-ba prosesu eleisaun.
Uza intelijénsia artifisiál (AI) mós sai nu’udar dezafiu foun iha ambiente eleitórál.
Edukasaun eleitorál
Jeff Pope hateten katak ambiente jeopolítiku ne’ebé kontinua muda mós lori dezafiu ba demokrasi.
Nia hateten Austrália prontu atu apoia Timor-Leste liuhusi edukasaun sivika no edukasaun eleitorál, hodi hasa’e konhesimentu públiku kona-ba desinformasaun.
“Literasia média no literasia dijitál importante tebes. Iha mós medida balu ne’ebé ami foti ona no ami prontu atu apoia órgaun jestaun eleisaun iha Timor-Leste, hodi fortalece sira-nia servisu iha área sira ne’e,” dehan nia.
Nia subliña katak edukasaun sivika no edukasaun eleitorál sai área importante, enkuantu média iha papel importante atu apoia esforsu hodi hametin konhesimentu públiku no demokrasi.
Australian Electoral Commission (AEC) mak órgaun independente Austrália ne’ebé responsavel ba administrasaun sistema eleitórál federál, inklui edukasaun no sensibilizasaun públika kona-ba eleisaun.
(jos)







