MAPPF Hametin Koordenasaun Setor Peskas

Foto: STL/Domingas Gomes

DILI, STLTIMORLESTE.com – MAPPF no parseria hametin koordenasaun atu dezenvolve setor peskas, akuakultura no konserva rekursu akuátiku Timor-Leste ba dezenvolvimentu sustentável nasional futuru.

Sekretáriu Estadu Peskas, Domingos da Conceição, hatete katak koordenasaun entre MAPPF no parseria importante tebes atu fahe informasaun, programa no esperiénsia, hodi kontribui ba dezenvolvimentu setor peskas nasional.

Nia hato’o deklarasaun ne’e iha abertura sorumutu Direksaun-Jeral ba Peska, Akuakultura no Gestaun Rekursu Akuátiku (PAGRA), ho tema “Hametin Reziliénsia iha Sistema Produsaun Aihan Akuátiku hodi Alina Investimentu Klimátiku no Biodiversidade”, iha Salaun Uma Adat MAPPF, Komoro, Dili, Kinta (24/09).

“Ita nia setor peska, liuliu aproveitamentu área potensial ne’ebé barak, presiza servisu hamutuk atu uza potensia ho diak, konserva no garante sustentabilidade rekursu ba futuru,” dehan Domingos.

Nia hatutan katak, maski atividade balun seidauk maksimal, sorumutu no koordenasaun regular bele ajuda parte hotu atu identifika frakueza no halo melhoria ne’ebé kontinua.

Diretur-Jeral PAGRA, Akasio dos Santos, hatete sorumutu ne’e sai nu’udar espasu atu MAPPF, liuhusi PAGRA no parseria sira fahe dadus, mekanismu no programa hodi hadi’a koordenasaun.

“Liu husi sorumutu ida-ne’e, ita fahe informasaun no dadus atu hadi’a fraqueza no kontinua servisu diak liután iha jestaun rekursu peska no potensial akikultura,” dehan Akasio.

Nia hatete, PAGRA no reprezentante sira iha nivel munisipál implementa programa Governu nian, enkuantu servisu hamutuk ho parseria sira iha nivel implementasaun.

Tuir Akasio, Programa IX Governu, 2023–2028, iha setor peskas implementa liuhusi Diresaun Nasional Peskas (DNP), inklui kampaña ho peskadór sira kona-ba téknika peska ne’ebé menus risku, formasaun rekursu umanu iha área peska no akikultura.

Dadus PAGRA hatudu katak Timor-Leste iha área potensial akikultura 5.425 hektare. Área ne’e inklui akuakultura tasi 266,6 hektare, akuakultura salobra 234,6 hektare no akuakultura bee-matan 198,1 hektare, ho total 699,3 hektare.

Iha 2025, produsaun fini ikan hamutuk 725.209 unidade, enkuantu distribuisaun atinji 273.790 unidade. Total kolam ikan hamutuk 445, ho área 35.034 metru kuadradu, grupu 47 no individu 176.

Total benefisiáriu atinji ema 529, kompostu husi feto 166 no mane 363. Sentru produsaun fini ikan sira lokaliza iha Gleno, Mugis, Vemasse, Same Vila no Clacuc.

Enkuantu dadus peskadór ba períodu 2024–2026 hatudu iha sentru peskadór 162, ho total peskadór 6.876 no grupu 1.140. Total beiru hamutuk 4.437, kompostu husi beiru uza makina 1.923 no la uza makina 2.514.

Dadus ne’e mós hatudu katak ro ne’ebé presiza kompleta hamutuk 2.511. Enkuantu iha períodu 2021–2024, DNP distribui ekipamentu peska, inklui beiru, makina, cool box, freezer no ice maker, tuir faze programa.

Country Representative WorldFish iha Timor-Leste, Mario Pereira hatete, organizasaun ne’e hahú servisu ofisialmente iha Timor-Leste iha 2013, parseria ho Governu Timor-Leste ba dezenvolve “Estratejia Nasional Akikultura”, halo peskiza no dezenvolvimentu iha area peskas no akikultura.

Mario hatete katak, liuhusi kooperasaun ho MAPPF no parseria sira, indikadór prinsipal ba tinan 2030 mak aumenta konsumu ikan per kapitál to’o 15 kilograma kada ema kada tinan.

“Tuir dadus, konsumu ikan aumenta hosi 6,1 kilograma kada ema kada tinan iha 2011 ba 8,7 kilograma iha 2024 – 2025. Ida-ne’e hatudu progresu,” dehan Mario.

Nia hatete WorldFish hamutuk ho Diresaun Jeral Peskas – MAPPF implementa ona intervensaun akikultura iha Munisipiu 10 mak hanesan Aileu, Bobonaro, Baucau, Covalima, Atauro, Viqueque, Lautem, Oecusse, Manatuto no Ainaro ho apoiu finanseiru husi Governu Nova Zelandia, FAO (Global Environment Facility – GEF) no Governu Australia liu husi Minderoo Foundation.

Nia hatutan katak intervensaun sira ne’e kontribui ba esforsu hodi hamenus pobreza no malnutrisaun, maibé presiza komitmentu no kontinuidade husi parte hotu.

(dom)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *