OJE Habokur Ema Balun De’it

Foto: Espesial

DILI, STLTIMORLESTE.com – Orsamentu Jeral Estadu (OJE) 2023-2026 habokur ema balun de’it, tanba produsaun lokál minimu no importasaun domina merkadu.

Ezekusaun OJE 2023-2026, enfrenta dezafiu boot iha kualidade gastu públiku maski Governu aloka biliau dólar tinan-tinan.

Impaktu reál ba redusaun pobreza no kria kampu servisu sei dook husi espetativa komunidade nian, tanba osan sirkula maibé la hela naruk iha ekonomia nasionál.

Tanba tuir Observadór Ekonomia, Marcelino Soares da Silva, katak OJE biliaun habokur ema balun de’it la to’o povu kiak nia moris.

“OJE boot tinan-tinan habokur ema balun de’it, povu maioria la sente benefísiu tanba produsaun lokál menus,” nia hateten ba STL, iha Akait, Dili, Tersa (29/09/2026).

Marcelino hateten, Timor-Leste importa 80 to’o 90 pursentu nesesidade bázika, tan ne’e folin aihan internasionál sa’e, komunidade sente direta inflasaun.

Nia preokupa alokasaun sektoriál la ekilibra, infraestrutura hetan dominante maibé retornu investimentu lailais tanba falta produsaun reál.

Agrikultura simu menus husi 3 pursentu husi totál OJE, maski absorve populasaun barak iha área rurál sira.

Rekursu umanu hanesan edukasaun no saúde hetan alokasaun menus, husi padraun internasionál hodi hafutu kualidade jerasaun futuru.

Situasaun ne’e bele lori ekonomia ba kresimentu kualidade mura, produtu internu brutu sa’e tanba Estadu gasta osan maibé dezempregu la tun.

Gastu arbiru ne’ebé la kria reseita foun sei halais lakon reserva Fundu Petróleu bainhira fonte reseita foun seidauk eziste.

Nia rekomenda re-balansu prioritáriu foka OJE ba rekursu umanu no agrikultura hodi hamenus dependénsia ba importasaun.

Alende ne’e, nia sujere fortalese desentralizasaun fó podér finanseiru ba munisípiu no suku liu husi PNDS.

Ekonomista nee hatutan, presiza uza Multidimensional Poverty Index no Household Income Survey, atu sukat impaktu reál OJE ba moris povu.

Iha parte ketak, Akademista UNTL, Jaime de Araujo, reforsa sustentabilidade ekonomia mak fortalesimentu kbiit-laek no diversifikasaun reál.

“Se ita la investe sériu iha rekursu umanu no irrigasaun, dependénsia ba importasaun sei hanehan futuru ekonomia,” Jaime konklui.

Entretantu, dadus totál OJE 2023-2026 hamutuk biliaun US$ 8,494. Tinan 2023 biliaun US$ 1,770 no sa’e ba biliaun US$ 1,950 iha tinan 2024.

Montante kontinua sa’e iha tinan 2025 to’o biliaun US$ 2,483 no tinan 2026 fiksa iha biliaun US$ 2,291.

(car)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *