DILI, STLTIMORLESTE.com – Ministériu Edukasaun (ME) agora uza sistema online atu identifika no prosesa profesores ne’ebé atinji ona idade reforma, la’ós liu husi pedidu ka rekerimentu hanesan prosedimentu uluk.
Diretor Nasional Rekursu Umanu iha ME, Joao Amaral, hato’o informasaun ne’e ba STL, Kuarta-feira (30/09/2026).
“Reforma agora ne’e sistema automátika. Bainhira ema ida to’o ona iha nia data reforma, sistema automatikamente tama ba reforma. Nee la hanesan ho uluk ne’ebé presiza halo pedidu ka rekerimentu. Sistema ida ne’e uza ona hahú husi fulan Janeiru tinan ida ne’e, liuliu ba implementasaun Dekretu-Lei kona-ba reforma obrigatóriu,” nia informa.
Joao Amaral esplika katak, bainhira funsionáriu to’o ona idade reforma, hanesan loron 1 ka 2 iha fulan ida, sistema sei identifika no prosesu reforma automaticamente.
Nia hateten katak, prosedimentu uluk ne’ebé munisípiu sira tenke submete rekerimentu kona-ba funsionáriu ne’ebé atu tama reforma, agora la uza ona.
Enkuantu ne’e, Koordenadora EBF Naroman, Joana Teresa Freitas, hatete katak sistema reforma ne’e agora facilita identifikasaun professores ne’ebé atinji ona idade reforma.
“Konaba profesor idade reforma, agora ami iha 25 pesoas inklui hau. Karta pedidu ami hatama ona antes, maibé agora ami hatene katak sistema mak lao ona no professor sira ne’ebé tama ba reforma identifika ona,” nia akresenta.
Iha fatin seluk, Prezidente Komisaun Funsaun Públika (KFP), Agostinho Letencio de Deus, hatete katak funsionáriu públiku ne’ebé atinji idade 65 tenke tama ba reforma obrigatóriu, tuir desizaun ne’ebé foti iha tinan 2025.
“Ko’alia kona-ba reforma, depois iha 2025 deside ona reforma obrigatóriu. Entaun kuaze kada fulan iha ema ida ka rua tama ba reforma. Numeru ne’e la boot, maibé akontese kuaze kada fulan tanba ema ida-idak iha tinan no fulan diferente atu atinji idade 65,” nia esplika.
Agostinho hateten katak, bainhira funsionáriu atinji idade 65, nia tenke reforma, independentemente husi fulan ne’ebé nia atinji idade ne’e.
Ba área Edukasaun, nia hatete dadus kompletu kona-ba numeru professores ne’ebé tama ba reforma seidauk iha nia liman. Maibé, iha fulan hirak liu ba, liu ema 1.000 ona simu pensaun reforma.
Nia hateten katak, profesores ne’ebé tama ba reforma presiza servisu hamutuk ho Seguransa Sosiál atu bele simu pensaun kada fulan.
Diretor Servisu Edukasaun Munisipál Ainaro, Patricio da Costa Magno, hatete katak professores ne’ebé atinji idade reforma identifika liu husi sistema Rekursu Umanu iha ME no KFP.
“Kona-ba profesores reforma nian, uluk ita submete ona dadus ba Ministeriu Edukasaun. Tinan ida ne’e, hahú husi fulan Setembru ba leten, sei iha professores ne’ebé atinji idade reforma, maibé ita seidauk hatene loos professor nain hira mak sei tama ba reforma,” nia esplika.
Patricio hateten katak, prosesu identifikasaun agora hala’o automaticamente liu husi sistema, la’ós hanesan uluk ne’ebé presiza submete dokumentus reforma.
“Agora husi Rekursu Umanu ME no KFP mak identifika professores sira ne’ebé tama ba reforma liu husi sistema,” nia dehan.
(jac)







