DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Republika (PR), José Ramos-Horta vizita traballu ba Tuvalu no Fiji hodi hatan ba konvite husi Primeiru Ministru Australia, Fiji no Tavalu.
Iha loron Domingu (04/10/2026) Prezidente Repúblika José Ramos-Horta, hahú vizita traballu ba Tuvalu no Fiji husi loron 5 to’o loron 7 fulan-Outubru tinan 2026, hodi hatán ba konvite hamutuk husi Primeiru-Ministru Austrália, Fiji no Tuvalu.
Sorumutu sira-ne’e halibur líder sira Pasífiku nian, polítiku sira klimátiku nian, no reprezentante komunidade sira hodi avansa prioridade komún sira.
Prezidente Ramos-Horta sei simu ho serimónia benvindu tradisionál, protokolu kulturál signifikativu ida ne’ebé fó onra ba dignitáriu sira ne’ebé vizita no reafirma lasu kulturál sira ne’ebé kle’an ne’ebé fahe iha Pasífiku tomak. Ida-ne’e sei tuir fali ho jantar ida ne’ebé organiza husi Hon. Sitiveni Rabuka, Primeiru-Ministru Fiji nian, fó oportunidade importante ba diálogu informál kona-ba relasaun bilaterál no kooperasaun rejionál entre Timor-Leste no Fiji.
Prezidente mós sei hala’o enkontru ho S.E. Chris Bowen, Ministru ba Mudansa Klimátika no Enerjia Austrália nian, foka ba hametin kooperasaun iha asaun klimátika, tranzisaun enerjia renovável, no finansiamentu adaptasaun ba estadu illa sira ne’ebé vulneravel. Envolvimentu ne’e reflete Timor-Leste nia parseria estratéjiku ho Austrália no ninia kompromisu atu aliña prioridade klimátika rejional molok negosiasaun klimátika globál sira.
Prezidente Ramos-Horta sei vizita Projetu Adaptasaun Tasi-ibun Tuvalu (TCAP) Fatin 1B, inisiativa prinsipál ida ne’ebé hatudu medida inovadora sira protesaun tasi-ibun nian hasoru nível tasi nian ne’ebé sa’e.
Vizita ida ne’e hatudu Timor-Leste nia solidariedade ho Tuvalu no illa ki’ik sira seluk ne’ebé sei dezenvolve hela ne’ebé hasoru ameasa ezistensiál no destaka importánsia husi apoiu internasionál ba infraestrutura adaptasaun iha nasaun sira ne’ebé vulneravel liu.
Prezidente sei hato’o diskursu sira iha diálogu Sautalaga ho tema “Taku Pakasoa Forsa iha Unidade”, enkontru ida ne’ebé halibur líder sira Pasífiku nian, reprezentante komunidade sira, no parseiru internasionál sira. Sautalaga serve hanesan plataforma vital ida ba reflesaun koletiva kona-ba reziliénsia klimátika, prezervasaun kulturál, no kbiit unidade rejionál nian.
Prezidente Ramos-Horta mós sei partisipa iha momentu mídia pós-Sautalaga ho Primeiru-Ministru sira husi Tuvalu, Antigua no Barbuda, no Austrália, hodi amplifika lian koletiva husi nasaun illa vulneravel sira iha palku globál.
Prezidente Ramos-Horta sei hato’o diskursu sira iha Plenáriu Líder sira nian iha Fiji no tuir eventu espozisaun Fasilidade Reziliénsia Pasífiku nian. Plenária konvoka líder sira Pasífiku nian atu rezolve dezafiu rejionál sira ne’ebé urjente, enkuantu Fasilidade Reziliénsia Pasífiku nian reprezenta mekanizmu finansiamentu krítiku ida ne’ebé dezeña atu apoia adaptasaun klimátika no preparasaun ba dezastre sira iha rejiaun tomak.
“Timor-Leste nu’udar nasaun ki’ik ida, no ami-nia lian sei sai nafatin hanesan solidariedade ida. Mudansa klimátika la koñese fronteira, no mós solidariedade. Ha’u lori ho ha’u ba Tuvalu no Fiji konviksaun metin katak hamutuk, liuhusi Taku Pakasoa forsa iha unidade ita bele asegura futuru ida ne’ebé reziliente no dignu ba povu hotu-hotu, deklara Prezidente Repúblika.
Vizita traballu ne’e reprezenta kontinuasaun husi envolvimentu ativu Timor-Leste nian ho asuntu rejionál sira Pasífiku nian no ninia kompromisu ba prinsípiu Fórum Illa Pasífiku nian.
Iha vizita tomak, diskusaun sira sei foka liu ba iha finansiamentu adaptasaun klimátika, kooperasaun Súl-Súl, no hasa’e ligasaun povu-ba-povu entre Timor-Leste no nasaun Illa Pasífiku sira.
Prezidente nia partisipasaun iha envolvimentu nivel aas sira-ne’e reafirma Timor-Leste nia papél nu’udar ponte ida entre Sudeste Aziátiku no Pasífiku, ne’ebé unidu husi valór komún sira kona-ba reziliénsia, solidariedade, no dezenvolvimentu sustentável. Prezidente Ramos-Horta sei konklui vizita traballu no fila mai Dili iha loron 8 Outubru 2026.
(eme)







