TL Sei Selebra Loron Nasionál Feto Dala 50

Foto: STL/Emerenciana Pinto

DILI, STLTIMORLESTE.com – Governu Timor-Leste (TL) sei komemora Loron Nasionál Feto ba dala-50, iha 3 Novembru 2026, ho tema “Igualdade no Inkluzaun”.

Iha biban ne’e Sekretária Estadu ba Igualdade (SEI) hanesan mos Prezidente Komisaun Organizadora, Elvina Sousa Carvalho hato’o kestaun ne’e liu husi konferénsia imprensa, Tersa (06/10/2026), iha Salaun Maria Goreti Kaikoli, hatete, komemorasaun tinan 50 ne’e sei fó onra ba istória no sakrifísiu feto Timor-Leste.

Loron Nasionál Feto nia orijen liga ho memória Saudoza Maria Tapó, membru Organizasaun Popular Feto Timorense (OPMT). Maria Tapó mate ho aten-brani iha batalha hasoru forsa invazora sira, iha 3 Novembru 1975.

Atu rekoñese kontribuisaun feto iha luta ba ukun-rasik-an, Comité Central FRETILIN hili 3 Novembru nu’udar Loron Nasionál Feto.

Komemorasaun ne’e hahú iha tinan 1976 no hetan reforçu liuhusi rezolusaun Comité Central FRETILIN iha tinan 1977.

Sekretaria Estadu ba Igualdade hatete, hafoin Restaurasaun Independénsia iha 2002, Movimentu Feto Timor-Leste husu Estadu atu rekoñese ofisialmente Loron Nasionál Feto.

Pedidu ne’e hetan rekoñesimentu liu husi Lei Nú. 10/2005, ne’ebé estabelese 3 Novembru hanesan Loron Komemorativu Nasionál ba Feto Timor-Leste.

Iha 2023, Lei Nú. 10/2023 altera Lei Nú. 10/2005 no estabelese 3 Novembru hanesan feriadu nasionál.

Komemorasaun tinan 50 iha 2026 fó oportunidade atu hanoin fila-fali istória, rekoñese kontribuisaun feto no define prioridade ba futuru.

Tema komemorasaun mak “Feto Timor-Leste: Selebra Tinan 50 Igualdade no Inkluzaun.” Lema komemorasaun mak “Ami Feto Timor-Leste Sei La Rende, Sei Luta Nafatin To’o Atinje Igualdade no Inkluzaun.”

Nia hatete, tema ne’e reflete jornada feto Timor-Leste, husi luta no sakrifísiu iha pasadu to’o partisipasaun iha dezenvolvimentu nasaun.

Programa fó atensaun ba oportunidade ba feto urbana no rurál, feto ho defisiénsia, juventude feto, inan, labarik-feto no grupu vulnerável. Komemorasaun mós hametin esforsu atu prevene no elimina violénsia bazeia ba jéneru, diskriminasaun no dezigualdade sosial no ekonómika.

“Selebrasaun ida ne’e valoriza kontribuisaun istórika feto no hametin kompromisu Governu ho parseiru sira ba igualdade jéneru no inkluzaun,” Elvina dehan.

Programa promove diálogu kona-ba saúde, lideransa, oportunidade no dezafiu feto iha polítika, ekonomia no edukasaun.

Objetivu seluk mak hametin kooperasaun nasionál, rejionál no internasionál, no promove partisipasaun no empoderamentu feto.

Programa mós buka inspira jerasaun foun atu kontinua luta ba igualdade no inkluzaun iha Timor-Leste. Atividade prinsipál sei hahú ho kompetisaun voleibol entre suku sira iha Postu Administrativu Bobonaro, husi 12 to’o 30 Outubru 2026.

Iha 23 Outubru, sei realiza Tiru Amizade PNTL no F-FDTL Feminina iha Karega Tiru Metinaro. Atividade ne’e fó oportunidade ba feto atu hatudu kapasidade, hametin amizade no kooperasaun entre instituisaun seguransa no defeza.

Semináriu Nasionál sei realiza iha 26 Outubru, iha Centro de Convenções de Dili, ho diskusaun kona-ba istória movimentu feto no lideransa.

Diskusaun mós sei aborda igualdade jéneru iha polítika públika, prevensaun violénsia, inkluzaun no papél mane ho komunidade.

Sesaun dada-lia sei envolve reprezentante Frente Armada, Frente Klandestina, Frente Esterna, Jerasaun Kontinuadora no juventude. Selebrasaun prinsipál sei realiza iha Postu Administrativu Bobonaro, 3 Novembru 2026, hahú tuku 08:30 dadeer.

Programa sei inklui atividade kulturál, look bua-malus, misa agradesimentu, kari ai-funan, desportu, rona lian komunidade no dahur hamutuk.

Atividade iha Bobonaro fó énfaze ba memória Saudoza Maria Tapó no kontribuisaun feto iha luta ba independénsia. Iha 6 Novembru, Feira no Espozisaun sei realiza iha Centro de Convenções de Dili, hodi hatudu produtu no dokumentasaun istórika.

Espozisaun sei aprezenta fotografia istórika, artezanatu feto, tais, boneka, eskultura, produtu lokál no informasaun kona-ba programa dezenvolvimentu.

Seremónia ofisiál sei realiza iha 6 Novembru, iha Centro de Convenções de Dili, hahú tuku 14:00. Programa sei inklui orasaun, Hino Nasionál, minutu ida silénsiu, Marsa Feto Timor-Leste no diskursu lideransa Estadu.

Iha seremónia sei aprezenta mós dansa tradisionál, vídeo kona-ba jornada feto durante tinan 50, múzika no atividade komemorativa.

Programa kalan sei kontinua ho konsertu, palku muzikal, bazar kalan no aprezentasaun artista feto nasionál. Programa nasionál sei konvida estimativu ema 1.500, inklui lideransa Estadu, Governu, deputadu, autoridade lokál no reprezentante internasionál.

Konvidadu sira inklui korpu diplomátiku, Nasoins Unidas, parseiru dezenvolvimentu, sosiedade sivíl, organizasaun feto, juventude no veterana.

Universidade, estudante, ema ho defisiénsia, setór privadu, lider relijiozu, lider komunitáriu no média mós sei partisipa.

SEI hatete, igualdade jéneru no inkluzaun nu’udar responsabilidade koletiva, ho kontribuisaun feto kontinua iha polítika, lideransa, ekonomia no edukasaun.

Diretór-Jerál SEI no Vise-Prezidente Komisaun Organizadora, Armando da Costa, hatete konferénsia imprensa ne’e fó informasaun kona-ba preparasaun komemorasaun.

“Konferénsia imprensa ida ne’e fokus deit ba Loron Nasionál Feto dala-50, tanba tinan ida-ne’e tinan espesial,” Armando dehan.

SEI konvida média nasionál no internasionál atu halo kobertura, divulga istória no promove debate públiku kona-ba igualdade no inkluzaun.

(eme)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *