Kondisaun ESJ Públiku Filial Fatumea Obriga Estudante Na’in 123 Helik Aan

FATUMEA, STLTIMORLESTE.com — Eskola Ensinu Sekundária Jeral (ESJ) Públiku Filial Fatumea, Munisípiu Covalima, enfrenta kondisaun infraestrutura aat iha ne’ebé tempu udan estudante na’in 123 partisipa prosesu aprendizajen tenke helik aan.

Kondisaun ne’e STL deskobre bainhira Timor-Leste Press Union (TLPU) organiza Media Tour ba jornalista sira no hala’o atividade sosializasaun litérasia dijitál no partilha kona-ba importánsia jornalismu ba estudante sira, Kuarta-feira (07/10/2026).

Liuhusi observasaun iha terenu, kondisaun infraestrutura eskola refere la favorável ba estudante sira atu hala’o prosesu ensinu-aprendizajen ho seguru no komfortu.

Parede eskola balu nakfera, pintura monu ona, hatudu sinál umidade no falta manutensaun kleur ona. Pilár iha parte oin mós nakfera, besi sai husi estrutura no hatudu risku ba seguransa.

Kakuluk kalen iha parte balu aat ona no. Iha sala aula, janela laiha vidru no taka deit ho kalen, ne’ebé la proteje estudante sira husi anin no udan.

Odamatan iha parte balu mós laiha, nune’e loke nakloke deit. Varanda eskola nakloke, iha rai-henek no duut moris iha sasukat leten, ne’ebé hatudu katak edifísiu refere seidauk hetan manutensaun adekuadu.

Sentina Emerjénsia Mós La Tahan Anin

Konsellu Estudantil ESJ Públiku Filial Fatumea, Geraldo Orleans, rekoñese katak kondisaun eskola a’at tebes no fasilidade bázika seidauk sufisiente atu suporta prosesu aprendizagem.

Nia hateten, eskola refere foin estabelese iha 2025 no sai eskola sekundária dahuluk ne’ebé estabelese iha área Fatumea, tanba durante iha Postu Fatumea laiha eskola ESJ atu fasilita estudante sira asesu progresu aprendizajem.

“Antes ne’e, iha tempu Indonézia no Portugues, área Fatumea seidauk iha eskola sekundária. Tinan ida ne’e sira foin tama ba ezame nasional ho total estudante 23,” Geraldo hateten ba jornalista iha ESJ Filial Fatumea, Kuarta (07/10/2026).

Nia esplika katak, to’o agora eskola seidauk iha edifísiu rasik. Prosesu ensinu hala’o iha edifísiu ida ne’ebé abandonadu husi tempu Indonézia, ne’ebé uluk uza ba ensinu báziku.

Geraldo hateten, eskola iha sentina emergénsia rua, maibé estrutura ne’e la tahan bainhira iha anin boot.

Tanba ne’e, estudante no profesór sira dala-ruma tenke uza sentina iha uma profesór sira ne’ebé hela besik, fasilidade komunidade ka edifísiu abandonadu.

“Ami halo deit haris fatin emergénsia rua, maibé tanba klima anin boot, anin loke sai tiha. Entaun ami tenke tama haris fatin iha kolega profesór balun ne’ebé hela besik eskola no mos iha komunidade. Estudante sira utiliza deit edifísiu a’at ne’ebé abandonadu hodi ba sentina,” Geraldo hato’o.

Udan no Anin Obriga Estudante Buka Fatin Helik

Kondisaun sala aula mós sai problema bainhira tempu udan no anin boot.

Geraldo hateten, anin bele tama husi sorin ba sorin, enkuantu udan tama ba sala laran. Situasaun ne’e obriga estudante sira muda pozisaun no buka fatin besik didin atu proteje an husi udan no anin.

“Kuandu klima normal, aula la’o normal. Maibé bainhira udan no anin boot, ami hala’o prosesu aula la diak tanba dalaruma anin huu husi sorin ba sorin no udan tama ba sala. Estudante sira tenke tuur no buka fatin atu helik an tuir didin sira ne’ebé bele proteje sira hodi kontinua aula,” nia relata.

Aprendizajen Online Mós Hasoru Sinal Rede La Diak

Problema la’ós deit infraestrutura fiziku. Orientasaun husi sentral atu eskola sekundária utiliza aprendizagem online entre profesór no estudante mós hasoru obstákulu tanba asesu rede iha Fatumea dala-ruma la diak.

Kondisaun ne’e liuliu afeta estudante sira iha Aldeia Lulik Kraik no Aldeia Mota Ulun, ne’ebé dala-ruma difísil asesu rede bainhira presiza halo tarefa iha uma.

Konsellu Estudantil hateten katak problema kona-ba kobertura rede ne’e relata ona iha relatóriu trimestral, inklui pedidu atu instala antena hodi hadi’a kobertura rede iha área sira ne’ebé konsidera izoladu.

Konsellu Estudantil Husu Governu Intervensaun Urjente

Ho kondisaun ne’e, Geraldo Orleans apela ba Ministériu Edukasaun, liuliu Sekretaria Estadu ba Ensinu Sekundáriu no Tékniku-Vokasionál, atu tau matan ho urjénsia ba nesesidade estudante sira iha Postu Administrativu Fatumea.

“Ami tatoli ami nia lia-menon ba Ministériu Edukasaun, liuliu Sekretaria Estadu ba asuntu Ensinu Sekundáriu ho Tékniku-Vokasionál, atu tau matan ho urjénsia ba nesesidade estudante iha Postu Administrativu Fatumea tomak,” nia apela.

Estudante Husu Sentina, Bee, Meza no Kadeira

Estudante ESJ Públiku Filial Fatumea, Januario Amaral da Costa, hateten katak falta sentina, bee, meza no kadeira sai problema prinsipál ba estudante sira.

“Problema ba ami iha ne’e mak haris fatin la iha. Ami sente atu sentina, ami tahan deit to’o eskola sai. Bee iha eskola mos la iha, menus kadeira ho meza. Tanba ne’e husu ba Governu atu tau matan ba ami, halo ami nia haris fatin, bee mos no kadeira ho meza,” Januario hato’o.

Nia husu ba Governu atu tau matan ba nesesidade estudante sira, liuliu konstrusaun sentina, fornese bee no aumenta meza ho kadeira.

Entertantu, totál estudante iha eskola Ensinu Sekundariu Jerál Públiku Filial Fatumea 123 kompostu feto nian 52 mane nain 71, total profesór nain 15.

(tom)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *