DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta viajen ba Fiji no Tuvalu tanba hetan konvite husi Primeiru Ministru nasaun tolu (3).
Prezidente Repúblika José Ramos-Horta hatete ba jornalista sira iha Aeroportu Internasionál Nicolau Lobato, Komoro, Kinta (08/10/2026), katak nia viajen servisu ba Fiji no Tuvalu hetan konvite husi Primeiru Ministru Australia, Fiji no Tuvalu.
“Hau ba iha ne’ebá tanba konvite mai husi Primeiru Ministru nain tolu: Australia, Fiji no Tuvalu.” dehan Prezidente Republika Ramos Horta.
Prezidente Ramos-Horta hatete, nia viajen realiza iha kontekstu konferénsia internasionál kona-ba mudansa klimátika no preparasaun ba COP31, ne’ebé sei realiza iha Antalya, Turquia, iha Novembru 2026.
Pre-COP31 realiza iha Fiji no Tuvalu, husi 5 to’o 8 Outubru 2026, ho objetivu hasa’e voz nasaun Pasífiku no avansa diálogu kona-ba prioridade klimátika.
Parte téknika ba preparasaun Timor-Leste nian hala’o husi ministériu relevante, liuliu MNEK, ho Professor Adão Barbosa ne’ebé koordena atividade Timor-Leste.
Ramos-Horta mós hatete katak, mekanizmu finansiamentu klimátiku tenke sai simples no lalais, atu nasaun vulnerável bele asesu rekursu lahó prosesu burokrátiku todan.
“Tenke iha mekanizmu komitmentu ne’ebé sériu, operasionál no lalais, labele burokrásia todan demais.” hatete Horta.
Prezidente konsidera mudansa klimátika nu’udar ameasa real ba nasaun ilhas ki’ik sira iha Pasífiku, inklui Tuvalu, ne’ebé vulnerável tebes ba aumentu nivel tasi.
Nia vizita Tuvalu fó oportunidade atu haree diretamente situasaun nasaun ilhas ne’ebé enfrenta impaktu mudansa klimátika, inklui ameasa ba territóriu, komunidade no soberania.
Ramos-Horta mós hatete, Australia no Japaun iha kompromisu importante atu apoia nasaun ilhas Pasífiku, liuliu iha área adaptasaun no reziliénsia klimátika.
Nasaun ilhas sira iha Pasífiku mós iha zona ekonomia marítima ne’ebé boot no rekursu peskas, maibé enfrenta limitasaun atu kontrola peska ilegal iha sira nia área marítima.
Nune’e, viajen Prezidente ba Fiji no Tuvalu mós sai parte husi esforsu Timor-Leste atu hametin kooperasaun ho nasaun Pasífiku no hato’o preocupasaun nasaun ki’ik sira ba debate klimátiku internasionál.
Iha Fiji, Ramos-Horta partisipa iha Plenária Líderes Pre-COP31 no hato’o prioridade Timor-Leste kona-ba justisa klimátika, finansiamentu, proteksaun tasi no interese nasaun vulnerável.
Prezidente mós defende katak, kompromisu kona-ba mudansa klimátika tenke transforma ba asaun konkretu, liuliu atu ajuda komunidade sira ne’ebé sofre diretamente husi impaktu klimátika.
(eme)







