DÍLI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta hatete, Governu no Prezidénsia sei apoia setor judisiál atu garante integridade no imparsialidade.
Ramos-Horta hato’o deklarasaun ne’e ba jornalista sira iha Aeroportu Internasionál Nicolau Lobato, Kinta (08/10/2026), kona-ba situasaun setor judisiál.
Prezidente hatete, nia sei kontinua ko’alia ho Primeiru-Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão atu buka medida sira ne’ebé bele fortalece setor judisiál, tuir prinsípiu separasaun podér.
“Ami sei kontinua tane integridade, imparsialidade no podér judisiál, ho respeitu ba separasaun podér,” dehan PR Ramos-Horta.
Nia hatete, Prezidénsia no Governu tenke evita intervensaun ne’ebé bele interpreta hanesan interferénsia ba instituisaun judisiál.
Ramos-Horta esplika, kestaun justisa tenke haree ho kuidadu, liuhusi rona parte hotu no analiza problema antes foti desizaun.
“Ami rona, sukat no analiza problema hotu, depois haree saida mak bele halo atu tulun setor judisiáriu sai forte,” dehan nia.
Prezidente hatete, objetivu kooperasaun ne’e mak ajuda setor judisiál sai independente, kompetente no profisionál, sem prejudika separasaun podér.
Nia mós ko’alia kona-ba juis sira husi Portugal ne’ebé mai Timor-Leste atu fó avaliasaun no apoiu ba Tribunal Supremu.
Ramos-Horta hatete, juis sira ne’e iha esperiénsia no integridade, no laiha relasaun pesoál ka polítika ho ema sira iha Timor-Leste.
“Hau hatene de’it sira nia kurríkulu, maibé sira mai atu halo avaliasaun no ajuda instituisaun Tribunal Supremu,” dehan Ramos-Horta.
Prezidente hatete, nia rasik la koñese pessoalmente juis sira ne’e, no nia koñesimentu kona-ba sira bazeia ba kurríkulu no esperiénsia profisionál.
Setor judisiál iha responsabilidade atu interpreta no aplika lei, resolve disputa no garante justisa tuir Konstituisaun no lei Timor-Leste.
Independénsia judisiáriu signifika juis no tribunál tenke hala’o sira nia knaar lahó presaun ka interferénsia husi podér polítiku ka interese privadu.
Imparsialidade sai prinsípiu importante, tanba desizaun judisiál tenke bazeia ba lei no evidénsia, la’ós relasaun pesoál, polítika ka interese seluk.
Integridade profisionál presiza mantén konfiansa públiku ba tribunál no instituisaun justisa sira.
Iha sistema demokrátiku, separasaun podér entre ezekutivu, lejislativu no judisiáriu ajuda garante kontrolu no ekilíbriu entre instituisaun estadu.
Nune’e, apoiu Governu no Prezidénsia ba setor judisiál presiza respeita limite kompeténsia kada instituisaun, hodi evita interferénsia.
Avaliasaun husi juis ka peritu estranjeiru tenke hala’o ho transparénsia no tuir regra institusionál, hodi garante objetividade no kredibilidade.
(eme)







