BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Autoridade Nasional Minerais (ANM) koordena ona Autoridade Suku sira iha Munisipiu Baukau, deside dezenvolvimentu komunitaria ba komunidade sira bainhira peskiza mineiru iha Baukau rezultadu pozitivu atu dezenvolve.
Reprezentante Autoridade Nasional no Mineiru, Evita Barreto Abrantes hateten, Autoridade Nasional no Mineiru nia papel mak regula no superviziona atividade kona-ba setor mineiru nian, tanba Governu liu husi Autoridade Nasional no Mineiru emite ona lisensa ba kompanhia sira, halo prospesaun no peskiza rikusoin Timor nian iha territoriu nasional inklui, iha Munisipiu Baukau neebe detekta ona manganeis inklui kalkariu.
Nunee antes rezultadu peskiza ba manganeis no kalkariu iha pozitivu kompanhia sira sei hakat ba faze dezenvolvimentu no bainhira, iha faze dezenvolvimentu Estadu Timor-Leste sei rekoilha taxa aliende mos iha valor adisional seluk tan, liga ho aspetu konteudu lokal liu-liu kria kampu trabalhu ba Timoroan sira nomos tuir lei ezije kompanhia sira kria dezenvolvimentu komunitaria iha nivel suku, tanba rekursu lokaliza iha nivel komunidade.
“Kompanhia sira mos tenke halo dezenvolvimentu ba komunidade afetadu sira neebe atividade nee afeta, entaun haree ba dezenvolvimentu lokal Autoridade hanoin katak importante tebes atu bele inisia levantamentu baze de dadus neebe nia objetivu rekoilha informasaun sira neebe komunidade infrenta, depois ita trasa oportunidade saida mak bele foka ba tempu tuir mai iha faze dezenvolvimentu,” Evita hateten liu husi nia diskursu bainhira realiza hela atividade kestionariu levantamentu nesesidade komunidade nian ba Xefe Suku sira, iha salaun apuramentu, Vila Nova, Baukau, Sesta (07/11/2025).
Nia sublina, inisia levantamentu baze de dadus mak nuudar oportunidade ba Autoridade Nasional Mineiru servisu hamutuk ho kompanhia, atu trasa estratejia no planeiamentu ba programa futuru nian bainhira projetu refere implementa bele alinha ho nesesidade komunidade nian.
Nunee molok hakat ba faze dezenvolvimentu rekursu mineiru sira iha Baukau, Autoridade Nasional Mineiru lansa kestionariu levantamentu nesesidade komunidade nian ba Autoridade Suku sira iha Munisipiu Baukau, hodi deside nesesidade komunidade nian tuir komunidade sira nia presiza.
“Ita lakohi kompanhia sira halo programa komunidade presiza bee moos, maibe sira halo programa la tuir nesesidade komunidade nian, ida nee mak ita nia objetivu ohin loron ita iha nee,” Evita komenta.
Reprezentante Prezidente Autoridade Munisipiu Baukau, atual Sekretariu Munisipal Administrasaun no Finansas, Juvinal Daniel Filipe Belo konsidera, koordenasaun entre Autoridade Nasional Mineiru ho Autoridade Suku sira nee importante, tanba objetivu atu ajuda nesesidade komunidade sira nian iha futuru mai, bainhira dezenvolvimentu rikusoin sira neebe kompanhia peskizador sira detekta ona iha Munisipiu Baukau.
“Halo levantamentu dadus liga ho servisu minerai nian aban bainruak mosu iha ita fatin, tanba nee levantamentu dadus ida nee ho mekanizmu priense kestionariu neebe Autoridade prepara ona, ita sei priense iha neeba liu-liu infraestrutura no saida mak ita presiza, tanba nee husu priense ho diak atu nunee bele fasilita Autoridade Minerai,” Juvinal Katak.
Juvinal husu Autoridade Suku sira priense kestionariu sira tuir nesesidade komunidade nian, atu nunee bele ajuda Autoridade Nasional Mineiru bainhira parte kompanhia sira hakat ba iha prosesu dezenvolvimentu mineiru, iha nivel Suku no Postu neebe identifikadu.
Xefe Suku Tekinomata, Abílio Diamantino Ximenes hateten, parte kompanhia neebe Autoridade Nasional Mineiru emite halo peskiza rikusoin hanesan mineiru iha Suku Tekinomata kobre ona Aldeia Bulubai, Itidaho no Samaguai neebe daudaun iha faze deskobre, tanba nee apresia ba iniativa Autoridade Nasional Mineiru neebe prepara ona kestionariu hodi hein ba prosesu dezenvolvimentu iha futuru.
“Tekinomata prioridade ba bee moos, Postu Saude no salaun desportu buat nee mak ami aprezenta, se buat nee mak realiza signifika bele rezolve ona komunidade sira nia nesesidade,” Abílio katak.
Tuir kestionariu neebe Autoridade Nasional Mineiru prepara hodi Autoridade Suku sira priense, Xefe Suku Tekinomata hili kanalizasaun bee moos, konstrusaun salaun desportu no postu saude neebe konsidera urujente ba nesesidade komunidade sira iha Tekinomata.
Entretantu atividade refere realiza iha salaun apuramentu Vila Nova Baukau hetan partisipasaun husi Autoridade Munisipiu Baukau, Postu no Suku sira neebe akompanha husi ekipa husi Autoridade Nasional Mineiru.
Jornalista: Tomas Reis
Editora: Carme Ximenes







